Interpelacja w sprawie poprawy transparentności systemu losowania sędziów, na przykładzie losowania sędziego do sprawy Funduszu Sprawiedliwości, w którym to losowaniu brał udział tylko jeden sędzia

Z uwagi na fundamentalne znaczenie zasady bezstronności i niezawisłości sądów dla funkcjonowania demokratycznego państwa prawa konieczne jest szczegółowe wyjaśnienie wszystkich wątpliwości oraz przeciwdziałanie możliwym naruszeniom tych zasad np. przy procedurze losowania sędziego w sprawie Funduszu Sprawiedliwości.

Historia polskiego wymiaru sprawiedliwości w okresie XVIII wieku ukazuje, jak brak przejrzystości i niezależności sędziów prowadził do poważnych kryzysów państwowych.

W literaturze polskiej tematyka sądownictwa i sprawiedliwości jest obecna np. „Dziadach” Adama Mickiewicza. Procesy sądowe opisane w tej tragedii romantycznej, zwłaszcza postać senatora, obrazują sytuacje, w których sędziowie działają na podstawie nacisków politycznych, co prowadzi do łamania praw jednostek.

Z informacji publicznych wynika, że w sprawie dotyczącej Funduszu Sprawiedliwości przed losowaniem sędziego wyłączono czternastu z piętnastu sędziów. Pozostał jedynie sędzia i to delegowany z innego sądu. Takie okoliczności budzą poważne wątpliwości, czy procedura losowania spełniła standardy bezstronności i losowości.

W przypadku, gdy procedura losowania sędziego nie jest przejrzysta i uczciwa, pojawiają się uzasadnione zagrożenia, takie jak:

- podważenie zaufania obywateli do sądownictwa;

- możliwość unieważnienia wyroków z powodu naruszenia zasady sprawiedliwego procesu;

- wzrost ryzyka interwencji instytucji międzynarodowych, takich jak Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Przykłady podobnych sytuacji można znaleźć także w innych państwach o słabych instytucjach prawnych, takich jak niektóre kraje Afryki i Ameryki Łacińskiej, gdzie procesy sądowe bywają nierzadko kontrolowane przez osoby sprawujące władzę. Tego rodzaju praktyki prowadzą do destabilizacji i pogłębiania nierówności społecznych.

Demokratyczne państwo prawa nie może funkcjonować bez niezależnego i bezstronnego sądownictwa. Wszelkie wątpliwości dotyczące procedur sądowych muszą być wyjaśnione w sposób przejrzysty i zgodny z obowiązującymi standardami.

W związku z powyższymi zastrzeżeniami zwracam się z pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje podjęcie kroków mających na celu poprawę transparentności systemu losowania sędziów? Jeżeli tak, to kiedy i na czym poprawa miałaby polegać?
2. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza ujawnić algorytm losujący, aby nie okazało się, że - nieważne, iż jest losowanie, skoro algorytm i tak wylosowuje „usłużnego władzy” sędziego.
3. Jakie działania zostaną podjęte, aby uniknąć sytuacji, w których w losowaniu bierze udział tylko jeden kandydat?
4. Jak ministerstwo tłumaczy sytuację wykluczenia z losowania w sprawie Funduszu Sprawiedliwości 14 z możliwych 15 sędziów?
5. Czy zostanie przeprowadzona niezależna kontrola procedur losowania w sprawach o wysokim znaczeniu społecznym?