Interpelacja w sprawie zaostrzenia kar za wandalizm i tworzenie nielegalnego graffiti oraz zwiększenia skuteczności działań prewencyjnych

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z narastającymi problemami wandalizmu i nielegalnego graffiti w polskich miastach pragnę zaapelować o podjęcie skutecznych działań w tej sprawie.

Zjawisko to staje się coraz bardziej uciążliwe, a obecne przepisy prawne okazują się nieskuteczne w przeciwdziałaniu oraz karaniu sprawców. Przykłady takie jak sprawa grafficiarza z Krakowa, który zniszczył 66 kamienic w centrum miasta, a mimo to uniknął kary wskutek umorzenia sprawy przez sąd, budzą szczególne zaniepokojenie. Podobne przypadki – jak niszczenie wiat przystankowych w Inowrocławiu czy miejskich klombów w Zielonej Górze – pokazują, że brak konsekwencji dla wandali demotywuje do działań zapobiegawczych zarówno Policję, jak i inne instytucje.

W odpowiedzi na interpelację nr 4747 Ministerstwo Sprawiedliwości wskazało, że obecne przepisy prawne, w tym Kodeks karny i Kodeks wykroczeń, regulują problem nielegalnego graffiti i wandalizmu w sposób wystarczający, a zmiany legislacyjne nie są konieczne. Jednak analiza rzeczywistych wyroków i decyzji sądowych wskazuje, że w praktyce sprawcy często unikają surowych konsekwencji, a przepisy nie są skutecznie egzekwowane. W szczególności problemem jest traktowanie aktów wandalizmu jako wykroczenia nawet w przypadkach, gdy wielokrotnie popełniane czyny prowadzą do znacznych strat finansowych dla właścicieli budynków i samorządów.

W związku z tym, pomimo formalnej możliwości surowszego karania, konieczne jest przeanalizowanie, dlaczego w praktyce system wymiaru sprawiedliwości nie stosuje dostępnych narzędzi w wystarczającym stopniu.

W Niemczech wandalizm tego rodzaju jest traktowany jako poważne przestępstwo, a sprawcy zobowiązywani są do pokrycia kosztów wyrządzonych szkód oraz wykonywania prac społecznych, co nie tylko przywraca porządek, ale również uczy odpowiedzialności. W Polsce, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wandalizm jest kwalifikowany jako wykroczenie, o ile wartość szkody nie przekracza 500 zł. Takie podejście nie odstrasza potencjalnych sprawców, a wyroki, jeśli w ogóle zapadają, często ograniczają się do kar grzywny lub w zawieszeniu.

Problem wandalizmu dotyka zarówno mieszkańców, jak i samorządy, które muszą przeznaczać znaczne środki na naprawę zniszczeń. Jest to zjawisko wymagające zdecydowanych działań na szczeblach legislacyjnym i edukacyjnym.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy planowane są zmiany legislacyjne, które podniosłyby rangę wandalizmu do kategorii przestępstwa niezależnie od wartości wyrządzonej szkody?
2. Czy rozważana jest możliwość wprowadzenia obowiązku pokrycia kosztów napraw przez sprawców oraz nakładania na nich prac społecznych, w szczególności związanych z usuwaniem skutków ich działań?
3. Jakie kroki podejmują obecnie Policja i inne instytucje, aby skuteczniej przeciwdziałać wandalizmowi, i jakie są największe bariery w egzekwowaniu przepisów w tym zakresie?
4. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi analizy porównawcze dotyczące skutecznych rozwiązań prawnych stosowanych w innych krajach, takich jak Niemcy, i czy rozważa ich implementację w Polsce?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak

Posłanka na Sejm RP