Interpelacja w sprawie smogu w woj. opolskim

Szanowna Pani Minister,

w województwie opolskim pod koniec grudnia 2024 roku i na początku stycznia 2025 roku zanieczyszczenia powietrza osiągnęły poziom krytyczny, który przyczynił się do uruchomienia systemów alarmowych zniechęcających mieszkańców miasta Opole i województwa do aktywności na „świeżym powietrzu”. Sesnory Airly, badające stężenie zanieczyszczenia powietrza, wskazały w aplikacji 28 grudnia 2024 roku Opole na pierwszym miejscu globalnego rankingu smogu, wyprzedzając miasta chińskie czy mongolskie będące na wysokich pozycjach. Niepokój budzi również obecność w pierwszej dziesiątce innych polskich miast, jak Białystok, Rybnik, Wrocław, Kalisz czy Częstochowa. Przekroczenie norm w niektórych dzielnicach Opola było ponad czterokrotne dla PM10, a dla PM2,5 nawet dwunastokrotne.

Mieszkańcy województwa oraz eksperci, których zdanie publikuje Gazeta Wyborcza, są zaniepokojeni tym stanem rzeczy, zachęcają do zakładania maseczek, pozostawania w domu i wyrażają swoją obawę dotyczącą zdrowia mieszkańców. Jak podkreśla Janusz Piotrowski z Opolskiego Alarmu Smogowego nawet wewnątrz domów zanieczyszczenia powietrza mogą być dotkliwe, jeśli gospodarstwo domowe nie posiada systemów filtracyjnych, gdyż wówczas stężenie zanieczyszczeń może osiągać nawet poziom 80% wartości odnotowywanej na zewnątrz. Taki stan powietrza jest szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży lub osób zmagających się z przewlekłymi chorobami jak m.in. astma.

Pani Anna Dworakowska z Polskiego Alarmu Smogowego w rozmowie z DGP wskazuje na problematykę braku skutecznych kar, słabej organizacji pracy służb, kontroli, braku egzekwowania prawa czy wysokich kosztów analizy próbki popiołu w celach badania próbek. Jak z kolei podkreśla prezydent miasta Opola Arkadiusz Wiśniewski, miasto w granicach swoich możliwości wspiera wymianę kopciuchów, kupuje elektryczne autobusy, dokonuje kontroli, lecz zanieczyszczenia, które były odnotowywane w Opolu w dużej mierze pochodzą z obrzeży samego miasta, gdzie problem smogu widoczny jest gołym okiem, pomimo braku rozmieszczenia w tych lokalizacjach systemów pomiaru jakości powietrza. Działania Unii Europejskiej w zakresie zniechęcania do palenia węglem w postaci ETS skutkują często rzeczywistym odejściem od węgla na rzecz palenia śmieciami. Może być to motywowane wysokim kosztem wymiany kopciuchów, niską świadomością społeczną, a sam program „Czyste Powietrze” wymaga wcześniej wkładu własnego, procedur, które komplikują proces wymiany czy praktycznie bardzo długiego czasu oczekiwania na środki pieniężne. Należy zwrócić uwagę na nadużycia w programie, które skutkowały czasowym wstrzymaniem naboru wniosków.

Władze miasta Opola podkreślają, że konieczne są zmiany na poziomie systemowym, centralnym, gdyż samo miasto działające w granicach swoich możliwości pozostaje bezsilne w skutecznej walce ze smogiem.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy program „Czyste Powietrze”, który zostanie reaktywowany w tym roku, będzie zakładać usprawnienia administracyjne i poszerzenie grona potencjalnych beneficjantów poprzez m.in. niższe progi wejścia? Na jakie zmiany zostanie położony nacisk w celu usprawnienia programu?

2. Czy resort planuje dokonać zmian w kierunku bardziej efektywnego egzekwowania prawa przez służby w postaci kontroli czy wyższych kar za palenie śmieciami i nieprzestrzeganie przepisów z tym związanych?

3. Czy ministerstwo rozważa działania, które będą współdziałać z celami ETS nakierunkowanymi na zmniejszenie liczby gospodarstw domowych ogrzewających mieszkania za pomocą węgla, ale również uniemożliwiające palenie śmieciami jako tanim substytutem węgla?

4. Czy ministerstwo podejmie działania zwiększające liczbę systemów kontrolujących jakość powietrza w celu lepszej identyfikacji źródeł zanieczyszczeń?

5. Jakie działania systemowe resort podejmie w kierunku przeciwdziałania smogowi i zmniejszaniu zanieczyszczeń w miastach osiągających tak krytyczne wskaźniki zanieczyszczeń powietrza jak m.in. w Opolu?

6. Czy ministerstwo planuje podjąć kampanie informacyjne związane ze skutkami smogu oraz praktykami, które wpłyną na zmniejszenie zanieczyszczeń powietrza, w celu zwiększenia świadomości społecznej?