Interpelacja w sprawie trybu zatrudniania i zarobków skarbników w jednostkach samorządu terytorialnego

W ustawie z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1135) przepisy art. 4 ust. 1 pkt 2 wprost przewidują zatrudnianie na podstawie powołania (tzw. stosunek powołania) m.in. skarbników jednostek samorządu terytorialnego. Z informacji prasowej (tekst “Skarbnicy w samorządach zarabiają za mało. Wielu chce odejść z pracy” z 16 grudnia 2024 r. opublikowany w Dzienniku Gazecie Prawnej) możemy dowiedzieć się, że w roku 2024 odwołano niemal 300 skarbników, co stanowi ponad 10% wszystkich pracujących na tym stanowisku. Główną przyczyną są przeprowadzone w kwietniu 2024 wybory samorządowe.

Jak podnosi środowisko skarbników, zatrudnienie na podstawie powołania jest reliktem dawnego stanu prawnego. Do końca 2008 roku również sekretarze gmin i powiatów byli zatrudniani na podstawie powołania. Wraz z wejściem w życie ustawy z 2008 roku (od początku 2009 r.) sekretarze zostali wykreśleni z grupy pracowników zatrudnianych na podstawie powołania, natomiast skarbnicy – nie. Między innymi w Stanowisku Zrzeszenia Gmin Województwa Lubuskiego nr 06/2023 z dnia 24.10.2023 czytamy, że „stosunek pracy powstały na podstawie powołania jest mniej bezpieczny dla pracownika niż ten, który powstał na skutek zawarcia umowy o pracę. (…) w przypadku skarbnika zatrudnionego na podstawie powołania może on być w każdym czasie – niezwłocznie lub w określonym terminie – odwołany ze stanowiska przez organ, który go powołał, bez uzasadnienia. Odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę”. Zwraca się też uwagę, że z jednej strony od skarbnika wymaga się myślenia długofalowego o polityce finansowej JST, z drugiej zaś zapewnia się mu stosunkowo słabą ochronę (często uwarunkowaną politycznie), co przeczy celom, dla których powołano to stanowisko.

Problem nawiązania stosunku pracy na podstawie powołania potęguje inny problem, który również podnoszą skarbnicy. Wynagrodzenie w przypadku stanowisk obsadzanych na podstawie powołania zawiera górny limit maksymalny dla wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku funkcyjnego. W obliczu starania się o pracowników urzędy podnoszą pensje, ale nie mogą ich podnieść w stosunku do skarbników czy zastępców analogicznie jak na wszystkich innych stanowiskach. Częstym przypadkiem jest, że kierownicy referatów/wydziałów zarabiają więcej niż skarbnik, bo tego drugiego limituje maksymalny poziom. Wiele urzędów stosowało w celu wyrównania tego stanu dodatek specjalny, ale ten powinien być przewidziany na specjalne i jednostkowe sytuacje, co potwierdzają wystąpienia pokontrolne RIO z ostatnich lat. Powyższe tezy wydają się potwierdzać liczby przytoczone w artykule Dziennika Gazety Prawnej.

W związku z tym zwracamy się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji podejmuje lub planuje podjąć prace legislacyjne mające na celu zmianę formy zatrudnienia skarbników z powołania na zwykłą umowę o pracę?
2. Jakie przesłanki stoją za utrzymywaniem rozbieżności między zasadami zatrudniania sekretarzy i skarbników, mimo że w obydwu przypadkach chodzi o pracowników zarządzających ważnymi obszarami administracji samorządowej?
3. Czy ministerstwo dysponuje danymi lub analizami wskazującymi na korzyści bądź zagrożenia wynikające z utrzymywania obecnego stanu prawnego wobec skarbników?
4. Czy ministerstwo planuje zająć się problemem wynagrodzeń i ich maksymalnego poziomu w kontekście opisanej wyżej sytuacji?