Interpelacja w sprawie wprowadzenia definicji ustawowej pojęcia "ogród deszczowy"

Wielce Szanowny Panie Ministrze!

Ogród deszczowy to obszar obsadzony rabatami bylinowymi w zagłębieniu terenu wypełnionym warstwą retencyjno-filtracyjną i warstwą drenażową wraz z orurowaniem przelewowym i drenażowym. Obok funkcji ozdobnej ogród ten filtruje wodę opadową, zwiększając tym samym jej retencję. Powoduje to zmniejszenie utraty wody w ramach spływów z powierzchni nieprzepuszczalnych (chodników ulic, parkingów, dachów) do kanalizacji i dzięki temu woda zatrzymywana przez rośliny może być stopniowo oddawana do atmosfery. W konsekwencji podnosi się wilgotność powietrza, a to poprawia mikroklimat. Należy jednak wyjaśnić, że nie ma prawnej definicji pojęcia ogrodu deszczowego i konkretne rozwiązania tych ogrodów mogą się od siebie istotnie różnić.

W ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, zwanej dalej Prawem wodnym, nie występuje takie pojęcie jak ogród deszczowy. Natomiast w art. 16 pkt 65 tej ustawy wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o urządzeniach wodnych – rozumie się przez to urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym:

a) urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy,
b) sztuczne zbiorniki usytuowane na wodach płynących oraz obiekty związane z tymi zbiornikami,
c) stawy, w szczególności stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków albo rekreacji,
d) obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz wód podziemnych,
e) obiekty energetyki wodnej,
f) wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych oraz wyloty służące do wprowadzania wody do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych,
g) stałe urządzenia służące do połowu ryb lub do pozyskiwania innych organizmów wodnych,
h) urządzenia służące do chowu ryb lub innych organizmów wodnych w wodach powierzchniowych,
i) mury oporowe, bulwary, nabrzeża, mola, pomosty i przystanie,
j) stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych.

W tym katalogu nie występuje oczywiście ogród deszczowy. Jednakże należy pamiętać o tym, że wyliczenie z tego przepisu ma charakter przykładowy. Świadczy o tym sformułowanie „w tym”, co znaczy tyle co „na przykład”. Zatem urządzeniem wodnym może być urządzenie lub budowla niewymienione w tym przepisie, o ile służy do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Powstaje więc pytanie: Czy „ogród deszczowy” spełnia definicję urządzenia wodnego? Na to pytanie nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi, gdyż to zależy od przyjętych rozwiązań technicznych. Nie jest jednak wykluczone, że ogród będzie służył do kształtowania zasobów wodnych i tym samym zostanie uznany za urządzenie wodne. Należy przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 389 pkt 6 Prawa wodnego wykonanie urządzenia wodnego wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Kwestia ta była przedmiotem zapytania poselskiego w 2020 roku i w odpowiedzi wskazano, że: „(…) za »ogród deszczowy« uznano »obszar obsadzony rabatami bylinowymi w zagłębieniu terenu wypełnionym warstwą retencyjno-filtracyjną i warstwą drenażową wraz z orurowaniem przelewowym i drenażowym«. Należy wskazać, że, co do zasady, wykonywanie urządzeń służących do retencjonowania wody lub do odprowadzania wody z obiektów budowlanych może prowadzić do kształtowania zasobów wodnych, tym samym być kwalifikowane jako wykonanie urządzenia wodnego”. Jednakże w dalszej części odpowiedzi stwierdzono, że: „brak szczegółowego opisu przedsięwzięcia i wskazania istotnych jego elementów nie pozwala przesądzić o wymogu uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (…). O ewentualnej konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego przesądza organ właściwy do wydania tego pozwolenia na podstawie kompletnych dokumentów, ewentualnych wyjaśnień, w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego”.

Podsumowując, w obecnym stanie prawnym wykonanie ogrodu deszczowego może wymagać uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnego podejścia i do urzędnika Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie należy ocena, czy konkretne rozwiązania techniczne ogrodu będą służyły do kształtowania zasobów wodnych, czy też nie. A jeśli tak, to będzie wymagane uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego. W przypadku nieuszczelnionego zbiornika wody będą infiltrowały do gruntu i przez to będą podnosiły poziom wód gruntowych w zasięgu oddziaływania, czyli będą kształtowały zasoby wodne. Można się jednak zastanowić, czy tak będzie w każdym przypadku, zwłaszcza gdy wody gruntowe są umiejscowione bardzo głęboko. Wobec tego zagadnienie to ma charakter ocenny.

Warto zaznaczyć, że poza pozwoleniem wodnoprawnym na wykonanie urządzenia wodnego w grę może wchodzić również pozwolenie wodnoprawne na usługę wodną (odprowadzanie do urządzeń wodnych wód opadowych lub roztopowych, ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych) na podstawie art. 389 pkt 1 w związku z art. 35 ust. 3 pkt 7 Prawa wodnego. Co jeszcze istotne – urządzeniem wodnym jest także wylot służący do wprowadzania wody do wód, do ziemi lub do urządzeń wodnych (art. 16 pkt 65 lit. f Prawa wodnego).

Jak wskazano na wstępie, nie ulega wątpliwości, że ogrody deszczowe spełniają pozytywne funkcje dla środowiska. Zatem wydaje się zasadne przyjęcie takich rozwiązań prawnych, które ułatwiłyby ich powstawanie. Natomiast uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego wymaga m.in. wcześniejszego sporządzenia operatu wodnoprawnego, zgodnie z art. 407 ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego, co wiąże się ze stosownymi kosztami. Ustawodawca winien więc rozważyć uproszczenie procedur wodnoprawnych w tym zakresie.

Warto również wskazać na problem inwestycji miejskich z zakresu ochrony przeciwpowodziowej. Gminy podejmują działania mające na celu realizację inwestycji w zakresie komunalnych systemów odwodnieniowych, np. powierzchniowych lub suchych zbiorników retencyjnych. Działania inwestycyjne, dotyczące m.in. powołanych urządzeń, podejmowane są na zasadach ogólnych, co niestety nie przynosi spodziewanych rezultatów. Indywidualne pozyskiwanie nieruchomości na cele inwestycyjne to proces długotrwały i często nieskuteczny, gdyż wymaga zgód wszystkich właścicieli gruntów na danym obszarze. Zatem zasadne jest znowelizowanie ustawy z dnia 8 lipca 2010 roku o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych, zwanej specustawą powodziową. Katalog z art. 2 pkt 1 z ww. ustawy, dotyczący budowli przeciwpowodziowych, można bowiem rozszerzyć o komunalne systemy odwodnieniowe.

Pytania:

1. Czy w Ministerstwie Infrastruktury znany jest problem dotyczący procedury wodnoprawnej w zakresie ogrodów deszczowych i problem odnoszący się do inwestycji miejskich z zakresu ochrony przeciwpowodziowej?
2. Czy toczą się bądź są planowane prace mające na celu zmianę przepisów prawnych Prawa wodnego poprzez uproszczenie procedury wodnoprawnej dotyczącej ogrodów deszczowych, np. zdefiniowanie ogrodu deszczowego i wprowadzenie zastrzeżenia, że takie przedsięwzięcie nie wymagałoby pozwolenia wodnoprawnego ani zgłoszenia wodnoprawnego?
3. Czy toczą się bądź są planowane prace mające na celu zmianę przepisów prawnych ustawy o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych poprzez rozszerzenie katalogu dotyczącego budowli przeciwpowodziowych o komunalne systemy odwodnieniowe?

Z wyrazami szacunku