Interpelacja w sprawie świadczenia pieniężnego dla sołtysów

Szanowny Panie Ministrze,

ustawa z dnia 26 maja 2023 roku o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wprowadza długo oczekiwany dodatek emerytalny w kwocie 300 zł. Ustawa określa także warunki otrzymania tego świadczenia dla sołtysów, którzy pełnili funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym przez okres co najmniej dwóch kadencji, lecz nie mniej niż 8 lat. I tu pojawia się problem.

Niestety ustawodawca nie przewidział, że kadencja pełnienia funkcji sołtysa nie zawsze pokrywa się z 4-letnim okresem.

W obecnej sytuacji dochodzi do przypadków odmowy przyznania dodatku, mimo że sołtys pełnił co do zasady funkcję przez dwie pełne kadencje – jego kadencja nie została formalnie skrócona, nie zarządzono przedterminowych wyborów, jednak wybory wynikające z kalendarza wyborczego zostały wyznaczone na kilka dni przed upływem pełnych 4 lat od dnia poprzednich wyborów. W powiecie kamiennogórskim są dwa przypadki, o których mi wiadomo. W jednym do uzyskania świadczenia brakuje 5, a w drugim 6 dni.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej, w tym kwestie dotyczące kadencji sołtysa, są uregulowane w statucie sołectwa. Statut sołectwa określa rada gminy na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Więc jeśli w statucie sołectwa zapisano, że kadencja sołtysa i rady sołeckiej trwa tyle co kadencja rady gminy (4 lata było, teraz jest 5 lat), to należałoby przyjąć, że sołtys swoje stanowisko piastował 4 lata, jeśli nie skrócono z jakiś przyczyn kadencji, bo na tyle został wybrany.

Dlatego świadczenie powinny dostać osoby, które udokumentują, że pełniły funkcję sołtysa dwie pełne kadencje i że kadencja zgodnie ze statutem sołectwa trwała 4 lata, bez względu na termin wyborów, ponieważ w dniu wyborów na sołtysa kandydat wyrażał zgodę na kandydowanie na 4 letnią kadencję i na taką kadencję został wybrany. Kadencja ta nie została w żaden formalny sposób skrócona – nie zarządzono bowiem przedterminowych wyborów, zaś ogłoszony termin kolejnych wyborów wynikał z przyjętego przez gminę kalendarza. Termin ogłoszenia ponownych wyborów nie zależy do sołtysa, a jeśli organ nie zarządził przedterminowych wyborów, nie było wyborów uzupełniających to przyjmuje się, że kadencja nie została skrócona, więc trwała zgodnie z przepisami 4 lata. Gminy w sposób nieuprawniony zarządzały wybory na nową kadencję o kilka dni wcześniej.

Sytuacja, w której odmawia się sołtysom prawa do dodatku z uwagi na zarządzenie przez gminę wyborów na nową kadencję o kilka dni wcześniej niż wynikałoby to z prawidłowego stosowania przepisów prawa przez gminy, mimo że de facto sprawowali oni swoje funkcje przez dwie pełne kadencje, określone w statutach jako kadencje 4-letnie, nie daje się pogodzić z zasadą sprawiedliwości i równego traktowania. Taki zapis jest bowiem krzywdzący i świadczy o nierównym traktowaniu osób, które niejednokrotnie z wielkim zaangażowaniem i poświęceniem realizowały obowiązki sołtysów i działały na rzecz lokalnych społeczności, nie otrzymując z zamian adekwatnego wynagrodzenia.

Szanowny Panie Ministrze, bardzo proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy są prowadzone prace legislacyjne nad zmianą tych krzywdzących zapisów ustawy z dnia 26 maja 2023 roku o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa?

2. Jeśli nie, to czy i kiedy należy spodziewać się rozpoczęcia prac, które uwzględnią i wyeliminują odmowy przyznawania świadczenia osobom, które pełniły funkcje 2 kadencje, a którym brakuje kilku dni wyłącznie na skutek terminu wyborów, wynikającego z przyjętego przez gminę kalendarza?

3. Czy po dokonaniu niezbędnych zmian w przepisach sołtysi, którym na dziś – właśnie z powodu brakujących kilku dni – odmówiono przyznania świadczenia, będą mogli liczyć na wypłatę tegoż świadczenia również za okres od 1 lipca 2023 roku?

Z poważaniem

Iwona Krawczyk