Interpelacja w sprawie rPET-u

Szanowna Pani Minister!

Od 1 stycznia 2025 r. producenci wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje będących butelkami jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do trzech litrów będą zobowiązani do zapewnienia, aby opakowania te, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych, zawierały udział wagowy wynoszący co najmniej 25% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET), jeżeli głównym składnikiem tych opakowań jest politereftalan etylenu (PET).

W poprzednim miesiącu Sejm przyjął ustawę o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw, przesuwającą start systemu kaucyjnego w Polsce z 1 stycznia 2025 r. na 1 października 2025 r., przewidując równocześnie okres przejściowy dla opakowań nieposiadających oznakowania wskazującego na objęcie ich systemem kaucyjnym do 31 grudnia 2025 r. Zatem dopiero od 1 stycznia 2026 r. producenci wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje, którzy przystąpią do systemu kaucyjnego, będą obowiązani wprowadzać na rynek wszystkie swoje produkty objęte system kaucyjnym z oznakowaniem systemu kaucyjnego, umożliwiając tym samym ich selektywną zbiórkę w tym systemie.

Pierwotna, połączona data startu obu powyższych obowiązków, tj. 1 stycznia 2025 r., nie była przypadkowa. System kaucyjny miał bowiem zapewnić producentom w Polsce dostęp do teoretycznie dobrej jakości tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET) w ilości umożliwiającej realizację obowiązku zapewnienia wymaganej zawartości tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET) w opakowaniach na napoje.

Zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) 2022/16161 w tworzywie sztucznym przeznaczonym do recyklingu dopuszcza się aż do 5% zawartości materiałów i wyrobów, które były wykorzystywane do kontaktu z materiałami lub substancjami niewchodzącymi w kontakt z żywnością, czyli z materiałami/substancjami, które nie spełniają wymagań do zastosowań spożywczych określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) 10/20112.

Na dzień sporządzenia niniejszej interpelacji Komisja Europejska nie zatwierdziła żadnej odpowiedniej technologii recyklingu poprzez nadanie jej numeru RAN (recycling authorisation number).

Ponadto poważnym problemem zdrowotnym związanym ze stosowaniem na rynku spożywczym opakowań z tworzyw sztucznych wzbogaconych w różne dodatki jest także niebezpieczeństwo przedostawania się (migracji) związków chemicznych w nich zawartych do żywności, w szczególności bisfenolu A (BPA), z uwagi na zagrożenia, jakie niesie on dla zdrowia, w tym w szczególności dla niemowląt i małych dzieci, a także kobiet w ciąży.

Dnia 19 kwietnia 2023 r. Panel EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) opublikował opinię naukową pt. „Re-evaluation of the risks to public health related to the presence of bisphenol A (BPA) in foodstuffs” dotyczącą zagrożenia dla zdrowia wynikającego z obecności bisfenolu A (BPA) w żywności. Następstwem wydania tej opinii naukowej była decyzja Komisji Europejskiej podjęta w czerwcu 2024 roku zabraniająca sprzedawania żywności w pojemnikach, które zawierają bisfenol A (BPA). Jednak w każdym z takich przypadków będzie obowiązywać okres przejściowy (18-36 miesięcy w zależności od kategorii produktu). Powyższa sytuacja w połączeniu z dopuszczaniem przez prawo UE zawartości w tworzywie sztucznym przeznaczonym do recyklingu do 5% materiałów i wyrobów, które były wykorzystywane do kontaktu z materiałami lub substancjami niewchodzącymi w kontakt z żywnością, będzie drogą przedostania się bisfenolu A (BPA) do tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET), a w konsekwencji do opakowań na napoje, i stwarzać ryzyko migracji. Ten aspekt jest wyjątkowo istotny w przypadku produktów przeznaczonych do spożycia przez szczególnie wrażliwe grupy konsumentów, takie jak niemowlęta i dzieci, w przypadku których wpływ na rozwój może być nieodwracalny i utrzymywać się przez całe życie.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy w związku z przyjęciem przez Sejm ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw, przesuwającej start systemu kaucyjnego w Polsce z dnia 1 stycznia 2025 r. na dzień 1 października 2025 r. oraz przewidującej równocześnie okres przejściowy dla opakowań nieposiadających oznakowania wskazującego na objęcie ich systemem kaucyjnym do 31 grudnia 2025 r., Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje przesunięcie obowiązku zapewnienia udziału wagowego tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET) w opakowaniach na napoje będących butelkami jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do trzech litrów co najmniej do dnia 1 stycznia 2026 r.? Jeżeli nie, to z jakich przyczyn?

2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska występowało do Ministerstwa Zdrowia o weryfikację, jakie potencjalne zagrożenia/konsekwencje dla zdrowia konsumentów w Polsce niesie zawartość w tworzywie sztucznym przeznaczonym do recyklingu do 5% materiałów i wyrobów, które były wykorzystywane do kontaktu z materiałami lub substancjami niewchodzącymi w kontakt z żywnością, zważywszy na fakt, iż od 1 stycznia 2025 r. tworzywa sztuczne pochodzące z recyklingu (rPET) mają stanowić w Polsce udział wagowy co najmniej 25% opakowań na napoje będących butelkami jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do trzech litrów?

3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest w posiadaniu badań naukowych nie starszych niż 5 lat, potwierdzających pełne bezpieczeństwo stosowania tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET) w opakowaniach na napoje będących butelkami jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, w szczególności dla wrażliwych grup konsumentów, jak niemowlęta, kobiety w ciąży oraz osoby w terapiach lekowych? Jeżeli tak, to kto jest autorem tych badań, jaki jest tytuł tych badań oraz jaką datą oznaczone są te badania?

4. Czy wykonanie obowiązku zastosowania tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET), które zgodnie z prawem UE mogą zawierać do 5% zawartości materiałów i wyrobów, które były wykorzystywane do kontaktu z materiałami lub substancjami niewchodzącymi w kontakt z żywnością, w opakowaniach na naturalną wodę mineralną może doprowadzić do kontaminacji naturalnej wody mineralnej? Jakie niesie to ryzyka dla polskich konsumentów oraz dla wprowadzających naturalną wodę mineralną w takich opakowaniach, którzy mają obowiązek prawny zachowania właściwości naturalnej wody mineralnej i jej pierwotnej czystości także w opakowaniu?

5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest w posiadaniu analiz ilościowych potwierdzających, że wydajność projektowanego w Polsce systemu kaucyjnego pozwoli na zapewnienie polskim producentom wprowadzającym produkty w opakowaniach na napoje będących butelkami jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych o pojemności do trzech litrów dostępu do rPET wysokiej jakości, wolnego od zanieczyszczeń, w tym wolnego od zakazanego bisfenolu A (BPA) w ilości umożliwiającej spełnienie wymogu wykorzystania w tych opakowaniach udziału wagowego co najmniej 25% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, bez ryzyka ściągania do Europy odpadów opakowaniowych spoza UE?

6. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest w posiadaniu badań naukowych lub opinii naukowych potwierdzających brak ryzyka kontaminacji bisfenolem A (BPA) napojów w butelkach z wykorzystaniem tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (rPET), zwłaszcza w kontekście przesunięcia startu systemu kaucyjnego, który ma być źródłem teoretycznie czystego rPET?

*) 1. Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/1616 z dnia 15 września 2022 r. w sprawie materiałów i wyrobów z tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 282/2008.

*) 2. Rozporządzenie Komisji (WE) 10/2011 w sprawie materiałów i wyrobów z tworzyw sztucznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością.