Interpelacja w sprawie wpływu organów państwowych na regulacje dotyczące WIBOR

Szanowny Panie Ministrze,

w ostatnich latach w przestrzeni publicznej coraz częściej zaczęły pojawiać się pytania w odniesieniu do wskaźnika WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate; w dalszej części interpelacji skrót „WIBOR” będzie używany w takim znaczeniu).

Wątpliwości nasuwają się w szczególności w związku z nadzorem nad opracowywaniem (ustalaniem) WIBOR w przeszłości. W powszechnym odbiorze społecznym WIBOR funkcjonował jako wskaźnik o charakterze urzędowym, co jednak było sprzeczne z prawdą. Zwrócił na to uwagę choćby Sąd Okręgowy w Suwałkach w wyroku z dnia 15 października 2024 r. (sygn. akt I C 217/24).

WIBOR przez lata był opracowywany bowiem na podstawie danych podawanych przez same banki w procesie tzw. fixingu, którego organizatorem było Stowarzyszenie Rynków Finansowych ACI Polska. Zgodnie z dostępnymi informacjami podmiot ten nie podlegał w tej materii żadnemu państwowemu nadzorowi, a sam WIBOR był regulowany wyłącznie przez wewnętrzne procedury, nie zaś przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego lub decyzje organów państwowych (organów władzy publicznej).

Niejasna jest również podstawa powstania i rozpoczęcia opracowywania WIBOR. Nie sposób bowiem znaleźć materiały dotyczące tej kwestii.

Potrzeba dogłębnego wyjaśnienia tych okoliczności wynika z tego, że WIBOR nie był jedynie instrumentem wykorzystywanym dla potrzeb rynku międzybankowego, czy szerzej rynku kapitałowego i finansowego, lecz był powszechnie stosowany przez banki w umowach kredytowych zawieranych z konsumentami, jako miernik od którego uzależnione było oprocentowanie kredytu. Zatem WIBOR był (i jest nadal) stawką, od której zależy wysokość miesięcznych rat milionów Polaków. Sytuacja, w której nie podlegał on żadnym zewnętrznym (państwowym) regulacjom lub nadzorowi jest ciężka do wyobrażenia i zaakceptowania.

Raz jeszcze podkreślam, że WIBOR przestał być sprawą wewnętrzną sektora bankowego, gdy same banki podjęły decyzję, aby rozpocząć masowe (i bezalternatywne) stosowanie tej stawki w umowach kredytowych z obywatelami, którzy w przeważającej części nie mieli wykształcenia ekonomicznego i liczyli, że WIBOR jest regulowany i nadzorowany przez państwo polskie.

W celu uniknięcia nieporozumień wskazuję, że moja interpelacja dotyczy wyłącznie okresu zakreślonego w pytaniach. Stąd ewentualne kwestie związane z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2019/482 z dnia 22 marca 2019 r. (wpisanie WIBOR na listę wskaźników kluczowych) czy decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 16 grudnia 2020 r. (wydanie zezwolenia dla GPW Benchmark na opracowywanie wskaźników referencyjnych) pozostają poza obszarem interpelacji. Dlatego proszę o odniesienie się precyzyjnie do wskazanego okresu i ówczesnego stanu prawnego, nie zaś do aktów prawnych i decyzji wydanych wiele lat później.

Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 192 ust. 1 Regulaminu Sejmu RP, uprzejmie proszę Pana Ministra o szczegółową odpowiedź na poniższe konkretne pytania.

1. Kiedy i na podstawie jakich przepisów zaczął być opracowywany WIBOR?

2. Czy ww. przepisy miały charakter przepisów prawa powszechnie obowiązującego?

3. Czy ww. przepisy zostały przyjęte w oparciu o jakąś decyzję organu państwowego (jeśli tak, to jaką)?

4. Czy jakikolwiek organ państwowy (organ władzy publicznej) miał wpływ na treść tych przepisów (np. zatwierdził ich treść lub miał jakikolwiek inny wpływ na ich treść)?

1. W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytania zawarte w pkt. 2-4, proszę o wskazanie czy w takim przypadku na rozpoczęcie opracowywania WIBOR jakikolwiek wpływ miało państwo polskie (jego organy), czy był to jedynie przejaw pozaprawnej (niepodlegającej prawnym regulacjom) samoregulacji sektora bankowego, pozostającej poza nadzorem państwowym?

2. Jakie przepisy regulowały opracowywanie WIBOR przed wejściem w życie regulaminu fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID z dnia 1 lutego 2004 r.?

3. Czy ww. przepisy miały charakter przepisów prawa powszechnie obowiązującego?

4. Czy ww. przepisy zostały przyjęte w oparciu o jakąś decyzję organu państwowego (jeśli tak, to jaką)?

5. Czy jakikolwiek organ państwowy (organ władzy publicznej) miał wpływ na treść tych przepisów (np. zatwierdził ich treść lub miał jakikolwiek inny wpływ na ich treść)?

6. W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytania zawarte w pkt. 7-9, proszę o wskazanie czy w takim przypadku na opracowywanie WIBOR we wskazanym okresie jakikolwiek wpływ miało państwo polskie (jego organy), czy był to jedynie przejaw pozaprawnej (niepodlegającej prawnym regulacjom) samoregulacji sektora bankowego, pozostającej poza nadzorem państwowym?

7. Czy regulamin fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID z dnia 1 lutego 2004 r. został przyjęty w oparciu o jakąś podstawę prawną (jeśli tak, to jaką)?

8. Czy regulamin fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID z dnia 1 lutego 2004 r. został przyjęty w oparciu o jakąś decyzję organu państwowego (jeśli tak, to jaką)?

9. Czy regulaminu fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID z dnia 1 lutego 2004 r. jakikolwiek organ państwowy (organ władzy publicznej) miał wpływ na treść (np. zatwierdził jego treść lub miał jakikolwiek inny wpływ na jego treść)?

10. W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytania zawarte w pkt. 11-13, proszę o wskazanie czy w takim przypadku na opracowywanie WIBOR we wskazanym okresie jakikolwiek wpływ miało państwo polskie (jego organy), czy był to jedynie przejaw pozaprawnej (niepodlegającej prawnym regulacjom) samoregulacji sektora bankowego, pozostającej poza nadzorem państwowym?

11. Czy regulamin fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID obowiązujący od dnia 1 lipca 2013 r. został przyjęty w oparciu o jakąś podstawę prawną (jeśli tak, to jaką)?

12. Czy regulamin fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID obowiązujący od dnia 1 lipca 2013 r. został przyjęty w oparciu o jakąś decyzję organu państwowego (jeśli tak, to jaką)?

13. Czy regulaminu fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID obowiązujący od dnia 1 lipca 2013 r. jakikolwiek organ państwowy (organ władzy publicznej) miał wpływ na treść (np. zatwierdził jego treść lub miał jakikolwiek inny wpływ na jego treść)?

14. W przypadku odpowiedzi negatywnej na pytania zawarte w pkt. 15-17, proszę o wskazanie czy w takim przypadku opracowywanie WIBOR było we wskazanym okresie przejawem pozaprawnej samoregulacji sektora bankowego, pozostającej poza nadzorem państwowym?
    

Sprawa ta dotyczy milionów Polaków, dlatego liczę na dokładne zajęcie się przez Pana Ministra poruszonymi przeze mnie kwestiami.

Z wyrazami szacunku

Rafał Komarewicz