Interpelacja w sprawie wydania legitymacji emeryta-rencisty osobom pobierającym rentę rodzinną po zmarłym funkcjonariuszu Policji

Szanowny Panie Ministrze!

Legitymacja emeryta-rencisty (LER) stanowi podstawowy dokument uprawniający seniorów i seniorki do wielu rodzajów zniżek. Obejmują one m.in. tańsze przejazdy komunikacją miejską, rabaty na pobyty sanatoryjne oraz możliwość zakupu biletów ulgowych w instytucjach kultury. Choć w Polsce zaktualizowano część regulaminów, uwzględniając sytuacje, w których emeryt lub rencista nie posiada LER (np. Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie), w praktyce nadal często ogranicza się dostęp do zniżek wyłącznie do posiadaczy tego dokumentu.

Zasady wydawania legitymacji emeryta-rencisty policyjnego określa rozdział 6 rozporządzenia ministra z dnia 7 grudnia 2018 r. (Dz. U. 2018.2373). Zgodnie z § 37 ust. 1 Osoba, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej, otrzymuje legitymację emeryta-rencisty policyjnego, zwaną dalej "legitymacją". Oznacza to, że legitymacja emeryta-rencisty nie przysługuje wdowom i wdowcom pobierającym rentę rodzinną po zmarłym funkcjonariuszu.

Jest to sytuacja diametralnie różna od zasad obowiązujących w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasady wypłacania świadczeń przez FUS reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 1989 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 1998 Nr 162 poz. 1118). Zgodnie z art. 4 ust. 11, rencistą jest "osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu [...] renty rodzinnej". W związku z tym wdowy i wdowcy pobierający rentę rodzinną są uwzględniani przy wydawaniu legitymacji emeryta-rencisty.

Powyższe przepisy prowadzą do absurdalnej sytuacji, w której wdowcowi pobierającemu rentę rodzinną po małżonce-nauczycielce przysługuje legitymacja emeryta-rencisty, natomiast wdowa po funkcjonariuszu Policji nie otrzyma takiej legitymacji wyłącznie z uwagi na inny zakład wypłacający jej rentę. W najbliższym czasie, wraz z wprowadzeniem tzw. renty wdowiej, zapewne wielu polskich seniorów stanie przed trudnym wyborem: zwiększyć rentę rodzinną o procent własnej emerytury, ale wciąż nie uzyskać legitymacji emeryta-rencisty, czy też przejść na mniej korzystną finansowo emeryturę własną, powiększoną o procent renty rodzinnej, co jednak umożliwi otrzymanie LER.

Według statystyk dostępnych na stronie Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA (stan na czerwiec 2020 r.)[1] procent osób pobierających rentę rodzinną w wieku od 51 lat to 87,55% wszystkich korzystających z tego świadczenia, a w grupie 60+ jest to 79,82%. Statystyki te wskazują na dwie prawidłowości:

1. Znaczną większość rent rodzinnych pobierają osoby, które kwalifikują się już do własnej emerytury, a nie np. dzieci czy wnuki zmarłych funkcjonariuszy.

2. Po osiągnięciu wieku emerytalnego świadczeniobiorcy wolą pozostać przy rodzinnej rencie policyjnej niż wybrać własną emeryturę.

Ponadto renty rodzinne stanowią 17% wszystkich świadczeń wypłacanych przez ZER MSWiA[2], co w czerwcu 2020 r. odpowiadało 35 724 świadczeniobiorcom. Uwzględniając powyższe statystyki, z których wynika, że przynajmniej 70% to osoby uprawnione do własnej emerytury – daje to ok. 25 000 rencistów bez prawa do legitymacji.

Warto również wspomnieć, że na stronie ZER MSWiA zagadnieniu legitymacji poświęcono osobny punkt w sekcji “Pytania i odpowiedzi”[3], co świadczy o tym, że problem jest ministerstwu znany i na tyle powszechny, iż doczekał się dedykowanego omówienia. Przytoczę fragment odpowiedzi: “Rozumiejąc jednakże trudności wynikające z braku posiadania legitymacji przez osoby pobierające rentę rodzinną, Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA pragnie dołożyć starań w celu rozwiązania zaistniałej sytuacji. Jednakże wymaga to zmiany przepisów na podstawie, których wydawane są legitymacje emeryta-rencisty policyjnego. Tak, więc problem ten może być rozwiązany w terminie późniejszym.”

W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Kiedy ministerstwo rozszerzy grupę osób uprawnionych do otrzymania legitymacji emeryta-rencisty o wdowy i wdowców po funkcjonariuszach policyjnych?

2. Dlaczego do tej pory ministerstwo nie zaproponowało zmiany prawnej w tym zakresie ani nie rozwiązało tego problemu, skoro jest świadome tej nierówności prawnej?

3. Naprawić sytuację mogłaby zmiana w § 37 ust. 1 rozporządzenia ministra, by grupa odbiorców LER została rozszerzona o osoby pobierające rentę rodzinną. Rozporządzenie to czeka w najbliższym czasie nowelizacja z uwagi na plan wdrożenia legitymacji emeryta-rencisty dla emerytów i rencistów mundurowych ZER MSWiA do aplikacji mObywatel[4]. Kiedy ministerstwo planuje wprowadzenie zmiany do rozporządzenia, rozszerzając grupę osób uprawnionych do legitymacji emeryta-rencisty policyjnego o członków rodziny pobierających rentę rodzinną?

4. Czy w ministerstwie toczą się w tej chwili prace nad zmianami legislacyjnymi mającymi na celu rozszerzenie uprawnień do legitymacji emeryta-rencisty policyjnego o członków rodziny pobierających rentę rodzinną?

Odnośniki:

[1] https://www.gov.pl/web/zermswia/struktura-wedlug-wieku-osob-pobierajacych-renty-rodzinne-stan-na-czerwiec-2020r

[2] https://www.gov.pl/web/zermswia/przecietna-liczba-swiadczen-i-przecietna-wysokosc-swiadczenia-emerytalno-rentowego-w-podziale-na-rodzaje-swiadczen---stan-na-czerwiec-2020r

[3] https://www.gov.pl/web/zermswia/pytania-i-odpowiedzi

[4] Interpelacja nr 4430 posła Adama Gomoły na temat rozszerzenia dostępu do legitymacji elektronicznych w aplikacji mObywatel, odpowiedź p. Dariusza Standerskiego (sekretarza stanu w Ministerstwie Cyfryzacji), 14.09.2024