Interpelacja w sprawie awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego zwracają się nauczyciele narodowości ukraińskiej legitymujący się kilkunastoletnim stażem pracy, zatrudnieni w placówkach edukacyjnych na terenie województwa dolnośląskiego, którzy mają problem z uznaniem stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie.

Zgłaszający się do mnie nauczyciele są pedagogami z wieloletnim stażem pracy w ukraińskich placówkach edukacyjnych mającymi zezwolenia na pobyt stały, gdyż nierzadko są to osoby, które przebywają w Polsce od 2014 r., a więc od czasu aneksji Krymu przez Rosję. Od wielu lat przebywają u nas w kraju, tu mają rodziny, mieszkania, tu płacą podatki i starają się o przyznanie obywatelstwa polskiego (złożone wnioski).

Zdecydowana większość z nich posiada wykształcenie wyższe – tytuł magistra z przygotowaniem pedagogicznym z przedmiotów takich jak język angielski, matematyka czy wychowanie przedszkolne, a zatem tych, których nauczycieli obecnie bardzo brakuje w naszych szkołach. Poszukując pracy, podejmują oni zatrudnienie w placówkach oświatowych, publicznych i niepublicznych, przedkładając stosowne dokumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami okres wykonywania pracy za granicą jest im zaliczany do stażu pracy nauczyciela. Na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 22 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2023 r. poz. 984, z późn. zm.) otrzymują dodatek za wysługę lat, w wysokości 1% wynagrodzenia za każdy rok pracy, wypłacany w okresach miesięcznych, poczynając od czwartego roku pracy, z tym że dodatek ten nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego.

W myśl § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 416, z późn. zm.) do okresów pracy uprawniających do dodatku za wysługę lat wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia we wszystkich zakładach pracy oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Na mocy art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735, z późn. zm.) udokumentowane okresy zatrudnienia, przebyte za granicą u pracodawcy zagranicznego, są zaliczane do okresów pracy w Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie uprawnień pracowniczych.

Biorąc powyższe pod uwagę, warunkiem uwzględnienia okresów wykonywania pracy za granicą jest ich właściwe udokumentowanie. Oceny przedłożonych przez pracownika dokumentów, a następnie ustalenia okresów zatrudnienia wymaganych do nabycia określonych uprawnień oraz świadczeń pracowniczych, dokonuje pracodawca. W przypadku wątpliwości lub zastrzeżeń dotyczących przedłożonych przez pracownika dokumentów pracodawca może nie uwzględnić poprzednich okresów zatrudnienia. W sytuacji gdy pracownik nie zgadza się z decyzją pracodawcy, może dochodzić swoich uprawnień przed sądem. Ta część przepisów jest dobrze znana i akceptowana przez ukraińskich nauczycieli pracujących w naszych placówkach. Ich wątpliwości wzbudza jednak kwestia awansu zawodowego. Zawód nauczyciela, który jest w Polsce zawodem regulowanym, charakteryzuje się tym, że państwo polskie zdecydowało się na odrębne regulacje dotyczące aktów nadania awansu zawodowego będących certyfikatami określającymi m.in. stawki wynagrodzenia nauczycieli. Niestety w naszych przepisach nie istnieje żadna podstawa prawna uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie. Nauczyciel w Polsce zatrudniony w szkole w celu otrzymania stopnia nauczyciela mianowanego musi spełnić warunki określone w rozdziale 3a ustawy Karta Nauczyciela. Dlatego też w przypadku opisywanych osób mamy do czynienia z sytuacją, gdy po ich zatrudnieniu uznaje się (na podstawie przedstawionych i potwierdzonych dokumentów) staż zawodowy i wypłaca dodatek za wysługę lat (często ten maksymalny 20%), ale jednocześnie uznaje się ich za nauczycieli nieposiadających stopnia awansu zawodowego, czyli nauczycieli początkujących, którzy muszą przejść całe postępowanie kwalifikacyjne trwające kilka lat.

W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:

1. Czy Ministerstwu Edukacji Narodowej znany jest opisany problem braku możliwości uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie i analizuje go w kontekście ogólnopolskim?
2. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej, mając na uwadze występujące corocznie liczne wakaty, planuje zmiany w zakresie warunków określonych w rozdziale 3a ustawy Karta Nauczyciela, obejmujące przygotowanie zapisów, które regulowałyby uznanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie?
3. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważa wprowadzenie zapisów np. o możliwości przeprowadzenia specjalnych postępowań egzaminacyjnych lub kwalifikacyjnych dla nauczycieli, którzy uzyskali stopień awansu zawodowego w innym państwie i spełniają warunki niezbędne do uzyskania stopnia awansu zawodowego, tak aby mogli oni po spełnieniu odrębnych wymagań kwalifikacyjnych i przepracowaniu w szkole odpowiedniego okresu przystąpić do weryfikacji uprawnień przed specjalną komisją kwalifikacyjną, która na podstawie dokonanej analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowy potwierdzi lub nie spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących realizowania zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty oraz ich efektów, co stanie się finalnie podstawą prawną do uznania stopnia awansu zawodowego nauczyciela uzyskanego w innym państwie?

Z poważaniem

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP