Interpelacja w sprawie konieczności realnego uzupełnienia wsparcia finansowego dla jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności w kontekście miasta Ruda Śląska

Tychy, 31 grudnia 2024 roku

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się do Pana z pilnym apelem dotyczącym konieczności realnego uzupełnienia wsparcia finansowego dla jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności w kontekście miasta Ruda Śląska. Obecna sytuacja finansowa samorządów, wynikająca zarówno z ustawowych zmian obciążających ich budżety, jak i stale rosnących kosztów bieżącego funkcjonowania, rodzi poważne obawy o możliwość skutecznego wykonywania zadań publicznych oraz realizacji kluczowych inwestycji.

Miasto Ruda Śląska znalazło się w szczególnie trudnym położeniu. Przewidywana kwota wsparcia na rok 2024, wynosząca 26,5 mln zł, stanowi jedynie niewielką część niezbędnych środków. Już w tym roku samorząd zmuszony był ponieść znaczne wydatki związane z ustawowym wzrostem wynagrodzenia minimalnego, koniecznością dopłat do wynagrodzeń nauczycieli oraz rosnącymi kosztami energii i transportu publicznego. Jednocześnie zmniejszenie udziału Rudy Śląskiej w dochodach podatkowych w latach 2019-2024 skutkowało skumulowaną stratą w wysokości 304,2 mln zł, z czego dotychczasowe rekompensaty pokryły zaledwie część tej kwoty.

Szczególne zaniepokojenie budzi fakt, że w porównaniu do roku 2023, kiedy miasto otrzymało 49,6 mln zł, obecnie przewidziana pomoc jest o 23,1 mln zł niższa. Ruda Śląska, obok Bytomia i Jastrzębia-Zdroju, jako gmina górnicza, zmaga się nie tylko z problemami wynikającymi z transformacji energetycznej, ale także z wyzwaniami wynikającymi z prowadzonego wydobycia. Niestety, kwota „kroplówki” zaproponowana przez Ministerstwo Finansów jest nieadekwatna do rzeczywistych potrzeb miasta i nie zapewnia środków na pokrycie kosztów narzuconych ustawowo.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów planuje zwiększenie wsparcia finansowego w ramach tzw. kroplówki dla miast takich jak Ruda Śląska, które w szczególny sposób odczuwają skutki transformacji energetycznej oraz zmniejszenia udziału w dochodach podatkowych? Jeśli tak, to kiedy można spodziewać się takich działań?
2. Jakie kryteria były brane pod uwagę przy ustalaniu wysokości środków przeznaczonych na wsparcie samorządów w 2024 roku i co spowodowało tak znaczącą redukcję kwoty wsparcia dla Rudy Śląskiej w porównaniu do roku 2023?
3. Czy Ministerstwo Finansów przewiduje mechanizm uwzględniający specyfikę miast górniczych, takich jak Ruda Śląska, Bytom czy Jastrzębie-Zdrój, w podziale środków z budżetu państwa, biorąc pod uwagę ich szczególne potrzeby związane z transformacją energetyczną oraz skutkami działalności wydobywczej?
4. Czy planowane są zmiany w sposobie finansowania samorządów, które umożliwią pełne pokrycie kosztów realizacji zadań zleconych przez administrację rządową, takich jak sprawy obywatelskie, urząd stanu cywilnego czy gospodarowanie nieruchomościami Skarbu Państwa?
5. Jak Ministerstwo Finansów zamierza przeciwdziałać pogłębiającej się luce finansowej w budżetach samorządów, wynikającej z ubytków w dochodach z podatku dochodowego od osób fizycznych, szczególnie w latach 2019–2024, które dla Rudy Śląskiej wyniosły 304,2 mln zł?
6. Czy ministerstwo planuje wsparcie finansowe samorządów w zakresie realizacji ustawowych podwyżek wynagrodzeń minimalnych oraz wynikających z tego kosztów dodatkowych (np. funduszu świadczeń socjalnych nauczycieli)?
7. Czy Ministerstwo Finansów podejmie działania w celu lepszego zabezpieczenia finansowego nowych zadań nakładanych na samorządy, takich jak zadania z zakresu obronności ludności cywilnej?
8. Czy ministerstwo planuje uwzględnienie rosnących kosztów energii oraz transportu publicznego w systemie wsparcia finansowego dla jednostek samorządu terytorialnego? Jeśli tak, to w jaki sposób?
9. Czy istnieją plany wprowadzenia długofalowych rozwiązań prawnych i finansowych, które zapewnią stabilność i przewidywalność w budżetowaniu samorządów, zgodnie z konstytucyjną zasadą zapewnienia odpowiedniego udziału w dochodach publicznych?
10. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie dodatkowych instrumentów finansowych wspierających miasta, które w wyniku zmian systemowych i ustawowych odnotowały największe ubytki w dochodach, takich jak Ruda Śląska, aby zapewnić im możliwość realizacji podstawowych zadań publicznych?

Zwracam się z prośbą o podjęcie działań mających na celu zwiększenie finansowego wsparcia dla Rudy Śląskiej oraz innych gmin dotkniętych podobnymi problemami, aby zagwarantować stabilne i adekwatne finansowanie samorządów, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju państwa i zapewnieniu jakości życia obywateli.

Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm RP