Interpelacja w sprawie norm jakości powietrza dla pyłów PM2,5 i PM10 w Polsce w porównaniu z normami Unii Europejskiej i zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia

Szanowna Pani Ministro,

zwracam się z prośbą o szczegółowe informacje dotyczące obowiązujących w Polsce norm jakości powietrza dla pyłów zawieszonych PM2,5 i PM10 oraz działań podejmowanych na rzecz ich dostosowania do nowych wytycznych Unii Europejskiej i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). W związku z powszechnie znanym wpływem zanieczyszczenia powietrza na zdrowie publiczne konieczne jest podjęcie zdecydowanych działań w celu ochrony życia i zdrowia obywateli.

Pyły zawieszone PM2,5 i PM10 są jednymi z najbardziej niebezpiecznych dla zdrowia zanieczyszczeń powietrza. Światowa Organizacja Zdrowia w 2021 roku znacznie zaostrzyła zalecane limity tych pyłów, wskazując, że:

• PM2,5: średnioroczne stężenie nie powinno przekraczać 5 µg/m3, a 24-godzinne 15 µg/m3,
• PM10: średnioroczne stężenie nie powinno przekraczać 15 µg/m3, a 24-godzinne 45 µg/m3.

W Polsce obowiązujące normy są znacznie wyższe:

• PM2,5: średnioroczne stężenie 25 µg/m3,
• PM10: średnioroczne stężenie 40 µg/m3, z dopuszczeniem 35 przekroczeń 24-godzinnej normy wynoszącej 50 µg/m3 w ciągu roku.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia zanieczyszczenie powietrza odpowiada za około 7 milionów zgonów rocznie na świecie. W Polsce, jak wynika z raportu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), co roku ponad 45 tysięcy osób umiera przedwcześnie z powodu chorób wywołanych przez zanieczyszczone powietrze, w tym pyły PM2,5 i PM10.

Naukowe badania wskazują, że:

• zanieczyszczenie powietrza jest związane z 30-procentowym wzrostem ryzyka zachorowania na nowotwory płuc; według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2022 roku w Polsce odnotowano ponad 23 tysiące przypadków raka płuc,
• długotrwałe narażenie na pyły PM2,5 zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, a także prowadzi do przewlekłych schorzeń układu oddechowego,
• dzieci mieszkające w regionach o wysokim poziomie PM10 są narażone na znacznie wyższe ryzyko zachorowania na astmę i inne choroby alergiczne.

Unia Europejska zatwierdziła w 2024 roku nowe normy jakości powietrza, które państwa członkowskie zobowiązane są wdrożyć do 2030 roku:

• PM2,5: średnioroczne stężenie obniżono z 25 µg/m3 do 10 µg/m3,

• PM10: średnioroczne stężenie obniżono z 40 µg/m3 do 20 µg/m3.

Dla porównania średnioroczne stężenia PM2,5 w miastach takich jak Warszawa, Kraków czy Katowice często przekraczają 25 µg/m3. W 2022 roku Kraków odnotował średnioroczne stężenie PM2,5 na poziomie 29 µg/m3, co znacząco przewyższa zarówno nowe normy UE, jak i zalecenia WHO.

W związku z powyższym proszę o podanie szczegółowych informacji dotyczących obowiązujących w Polsce norm jakości powietrza dla pyłów zawieszonych PM2,5 i PM10 oraz działań podejmowanych na rzecz ich dostosowania do nowych wytycznych Unii Europejskiej i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), a także o odpowiedź na pytania:

1. Jakie konkretne działania podejmuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska w celu dostosowania polskich norm jakości powietrza dla pyłów PM2,5 i PM10 do nowych wytycznych Unii Europejskiej i zaleceń WHO?

2. Czy ministerstwo planuje przyspieszyć wdrażanie bardziej rygorystycznych norm krajowych, aby zapobiegać rosnącej liczbie zgonów i zachorowań na nowotwory oraz choroby układu oddechowego i krążenia?

3. Jakie środki są przewidziane w krajowych programach ochrony powietrza, szczególnie w regionach najbardziej dotkniętych zanieczyszczeniem?

4. Czy są prowadzone badania epidemiologiczne na temat liczby zachorowań i zgonów związanych z narażeniem na pyły PM2,5 i PM10 w Polsce?

5. Jakie środki edukacyjne podejmuje rząd, aby zwiększyć świadomość społeczną na temat wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie?

Z poważaniem

Bożena Lisowska