Interpelacja w sprawie doskonalenia mechanizmów ewaluacji naukowej oraz systemu oceny publikacji naukowych w Polsce

Szanowny Panie Ministrze,

system ewaluacji działalności naukowej w Polsce, wprowadzony na mocy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, przeszedł znaczącą reformę. Wprowadziła ona zintegrowany model oceny łączący metodę parametryczną z oceną ekspercką, który po raz pierwszy zastosowano w ramach ewaluacji przeprowadzonej w 2022 roku. Proces ten objął działalność naukową prowadzoną w 283 podmiotach i skupił się na ocenie blisko 700 000 publikacji, 10 000 patentów oraz wielu innych osiągnięć i projektów naukowych. Ewaluacja ta jest istotnym elementem finansowania nauki w Polsce, ponieważ jej wyniki bezpośrednio wpływają na przydział środków finansowych dla instytucji naukowych.

W tym kontekście szczególne znaczenie mają konsultacje prowadzone z przedstawicielami instytucji naukowych oraz postulaty zgłaszane przez przedstawicieli środowiska akademickiego. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zapowiedziało analizę zgłaszanych wniosków i postulatów, a także rozważa wprowadzenie nowych mechanizmów mających na celu zwiększenie transparentności i dostosowanie kryteriów ewaluacji do specyfiki poszczególnych dziedzin nauki.

W związku z powyższym zwracam się uprzejmie z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. W jaki sposób ministerstwo zamierza zapewnić obiektywną ewaluację działalności naukowej podmiotów z różnych dyscyplin, biorąc pod uwagę, że połączenie metod parametrycznych i eksperckich może prowadzić do różnic w wynikach oceny między dyscyplinami?

1. Czy w ramach planowanych zmian w procesie ewaluacji ministerstwo uwzględniło głosy mniejszych podmiotów naukowych, które mogą być szczególnie narażone na nierówności wynikające z ograniczonych zasobów badawczych? Jeśli tak, jakie konkretne rozwiązania zostaną wprowadzone w tym celu?

1. W kwietniu br. ministerstwo informowało, że Komisja Ewaluacji Nauki analizuje wpływ ocen na wysokość środków finansowych przekazywanych podmiotom naukowym. Czy ministerstwo prowadzi symulacje potencjalnych skutków finansowych proponowanych zmian? Jeśli tak, to jaki wpływ mogą one mieć na przyszłe finansowanie uczelni oraz jednostek badawczych?

1. Czy w trakcie konsultacji z instytucjami naukowymi pojawiły się propozycje nowych kryteriów ewaluacyjnych, które byłyby lepiej dopasowane do specyfiki działalności naukowej w dyscyplinach społecznych i humanistycznych? Jakie kryteria obowiązują obecnie? Czy ministerstwo rozważa ich modyfikację?

1. Czy ministerstwo przeanalizowało zagrożenia wynikające z nadmiernej centralizacji procedur w kwestii wykazu czasopism i ewaluacji naukowej? Jeśli tak, to proszę o przedstawienie tych analiz. Jakie mechanizmy kontrolne są planowane, aby zapewnić transparentność i niezależność procesów oceny?

1. Czy ministerstwo przewiduje możliwość wprowadzenia zmian w ustawach lub rozporządzeniach, jeśli okaże się, że obecne przepisy nie odpowiadają potrzebom środowiska naukowego?

1. W jaki sposób ministerstwo zamierza uwzględnić ostrzeżenia dotyczące możliwych nadużyć w prowadzeniu wykazu czasopism naukowych i recenzowanych materiałów konferencyjnych, które mogą wynikać z różnorodnych standardów redakcyjnych i poziomu merytorycznego?

Z poważaniem

Daniel Milewski
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej