Interpelacja w sprawie zrównania statusu rekompensat finansowych za służbę w Wojskach Obrony Terytorialnej

Szanowny Panie Ministrze,

chciałbym przedstawić ważny problem dotyczący braku wypłaty świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenia dla żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnych będących zatrudnionymi w formie umowy zlecenia lub umowy o dzieło.

Pragnę na wstępie zaznaczyć, iż brak świadczeń dla osób pracujących na postawie powyższych form zatrudnienia może mieć negatywny wpływ na rekrutację potencjalnych kandydatów do WOT. Powyższy problem może skutkować obniżeniem gotowości obronnej naszego kraju.

W aktualnym stanie prawnym kwestię rekompensaty za utracone wynagrodzenie reguluje art. 312 ust. 1 i nn. ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 248, z późn. zm.), który stanowi, iż „żołnierzom OT, którzy pełnili terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy, przysługuje świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy, stosunku służbowego, dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mogliby uzyskać w okresie pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie”.

Należy zwrócić uwagę, iż art. 312 ust. 10 tej ustawy stosuje się odpowiednio do żołnierzy aktywnej i pasywnej rezerwy. Katalog utraconych dochodów, za które można uzyskać świadczenie pieniężne, nie obejmuje m.in. dochodów z umów cywilnoprawnych o świadczenie usług (takich jak np. umowa zlecenie czy umowa o dzieło) zawieranych przez osoby nieprowadzące działalności gospodarczej. W konsekwencji wynagrodzenie z tego typu umów nie będzie podlegało zwrotowi, pomimo że taki sam rezerwista pracujący na podstawie umowy o pracę otrzyma utracone wynagrodzenie.

Ponadto należy nadmienić, iż niniejszy problem był już poruszany m.in. przez rzecznika praw obywatelskich w piśmie z dnia 5 stycznia 2016 roku, znak: WZF.7042.3.2015.TO/ZS, skierowanym do ówczesnego ministra obrony narodowej. Możliwość nowelizacji ustawy i poszerzenie katalogu osób uprawnionych do zwrotu rekompensaty powinno wpłynąć na większy nabór żołnierzy do WOT.

Trzeba zaznaczyć, że na styczeń 2024 r. w WOT służbę pełni ponad 40 000 żołnierzy, w tym blisko 35 000 żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową oraz ponad 5 000 żołnierzy zawodowych. 56% żołnierzy OT deklaruje stałe zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę; 5% prowadzi własną działalność gospodarczą; 3,1% utrzymuje się z prowadzenia gospodarstw rolnych; 19% to studenci; a kolejne 18% stanowią osoby bez stałego zatrudnienia, w obu ostatnich grupach są osoby, których dochód stanowią umowy zlecenia.

Jak pokazują powyższe dane, aż 19% żołnierzy OT to studenci, którzy pracują przede wszystkim na umowach zlecenia. Nie możemy także zapominać, iż rynek pracy wymusza często na młodych osobach podjęcie zatrudnienia na podstawie umowy cywilnoprawnej, która w oczekiwaniu zleceniodawcy ma często cechy umowy o pracę. Ponadto jak wynika z powyższych danych, około 37% żołnierzy OT, co stanowi ponad 12 000 żołnierzy, może utrzymywać się z umów cywilnoprawnych. Mając na uwadze dobro obronności naszego kraju oraz próbę mobilizacji nowych obywateli do wstąpienia w struktury WOT, proponuję rozważenie zmiany ustawy.

Mając na uwadze przedstawioną w art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa, należy rozważyć, czy aktualne regulacje prawne nie naruszają powyższej zasady, a właściwie zasadna jest konstatacja, że oczywiście naruszają. Zasada równości posiada w sobie obowiązek równego traktowania i chroni jednostki przed dyskryminacją. Zakres zasady równości dotyczy także promocji równości i przeciwdziałania nierówności w społeczeństwie. Zasada równości wymaga, aby dwa podmioty znajdujące się w podobnej sytuacji były traktowane tak samo. Zatem jeżeli dwóch obywateli spełnia wymogi bycia żołnierzem OT, natomiast ustawa pomija możliwość uzyskania zwrotu utraconego wynagrodzenia przez któregoś z nich, to z pewnością prowadzi to do braku równości wobec prawa.

W związku z powyższym uprzejmie proszę Pana Ministra o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo dostrzega opisany powyżej problem oraz czy prowadzi prace mające na celu poszerzenie katalogu uprawnionych do uzyskania rekompensaty za utracone wynagrodzenie podczas odbywania służby wojskowej?

2. Ile osób spośród pełniących obecnie terytorialną służbę wojskową świadczy usługi na podstawie umowy zlecenia?

3. Kiedy w Ministerstwie Obrony Narodowej zostaną podjęte prace legislacyjne nad naprawieniem tej luki w prawie?

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Tuduj
Poseł na Sejm RP