Interpelacja w sprawie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta

Szanowna Pani Ministro,

rozwój gospodarczy ostatnich dekad przyniósł za sobą wiele skutków ubocznych, a wśród nich rosnące zanieczyszczenie środowiska. Składa się na nie m. in. codzienna produkcja kolejnych ton odpadów. Celem państwa powinno być zmniejszanie ilości tego typu zanieczyszczeń, do czego niezbędne jest wprowadzenie systemu kaucyjnego oraz rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP).

Zaniedbania poprzedniego rządu spowodowały, że dopiero niedawno w sejmie procedowana była ustawa, która ostatecznie nadaje kształt systemowi kaucyjnemu. W efekcie od 1 stycznia 2025 r. ten system będzie obowiązkowy dla placówek handlowych powyżej 200 m2. Obejmie on jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów, szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra oraz metalowe puszki o pojemności do 1 litra. Zatem wreszcie, po latach dyskusji i prac legislacyjnych, a następnie stopniowym wdrażaniu rozwiązań, prowadzenie systemu kaucyjnego stanie się obowiązkiem przynajmniej części sklepów. To pierwszy krok w kierunku realnego przeniesienia odpowiedzialności za recykling z poszczególnych gospodarstw domowych czy obywatelek i obywateli na przedsiębiorstwa osiągające zysk z obrotu produktami, których opakowania są poddawane ponownemu wykorzystaniu.

Jednak pojawiają się stanowiska (wśród nich opinia Unii Metropolii Polskich), według których to system rozszerzonej odpowiedzialności producentów powinien być podstawą nowego modelu gospodarowania odpadami, a system kaucyjny jedynie jego uzupełnieniem. Wówczas to na producentach opakowań spoczywa obowiązek sfinansowania i zorganizowania systemu zbierania i recyklingu odpadów opakowaniowych. To oni tworzą mechanizm zapewniający czyszczenie, sortowanie i właśnie osiągnięcie odpowiedniego poziomu recyklingu poszczególnych grup odpadów. Obowiązki konsumenta są zaś ograniczone do stosowania zasad selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych.

Wobec braku systemu ROP w Polsce powstaje zagrożenie, że system kaucyjny nie przyniesie oczekiwanych efektów w zakresie poprawy gospodarki odpadami. Wówczas zasadniczy ciężar spadnie na konsumentów i samorządy, a nie na podmioty realnie odpowiedzialne za produkcję zanieczyszczeń. Jak zwraca uwagę Unia Metropolii Polskich, butelki PET, na których opiera się system kaucyjny, stanowią jedynie część odpadów opakowaniowych. Pozostałe opakowania będą nadal przetwarzane w ramach systemów gminnych, a więc na koszt gmin. Taki system jest więc nie tylko sprzeczny z założeniami ROP, ale też z interesem publicznym. Warto zaznaczyć, że według zobowiązań wynikających z prawa unijnego ROP powinien funkcjonować w Polsce od 2023 r. Tymczasem nasz kraj pozostaje jednym z ostatnich w UE, w których to rozwiązanie nie zostało wdrożone.

W związku z powyższym zwracam się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z następującymi pytaniami:

1. Jak wygląda harmonogram wdrażania ROP? Kiedy ma nastąpić pełne wdrożenie tego mechanizmu?
2. Czy jest planowane przyspieszenie prac, by termin wejścia w życie ROP był jak najbliższy wejściu w życie systemu kaucyjnego? Jeśli tak – na jakim etapie są obecnie prace? Jeśli nie – dlaczego?
3. Czy jest rozważane rozwiązanie tymczasowe (postulowane przez UMP) polegające na wpłacie na rachunek NFOŚiGW środków z niezwróconych kaucji, aby zasilały one fundusz wspierający gminne systemy gospodarowania odpadami?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski