Interpelacja w sprawie ryzyka narażenia konsumentów na wzrost cen energii w związku z dopuszczeniem do dofinansowania z programu "Czyste Powietrze" urządzeń certyfikowanych przez prywatne firmy

Szanowna Pani Minister,

sztandarowy program Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jakim jest „Czyste Powietrze“, od roku 2018 ma na celu wspieranie polskich gospodarstw domowych między innymi w wymianie systemów grzewczych emitujących coraz mniej szkodliwych substancji do atmosfery. Program zakłada wsparcie beneficjentów w dążeniu do osiągnięcia efektywności energetycznej należących do nich gospodarstw domowych.

W kwietniu 2024 roku poinformowali państwo opinię publiczną o zmianach, jakie będą wprowadzone w programie „Czyste Powietrze“. Przede wszystkim wprowadzili państwo wymóg, iż od 14 czerwca 2024 r. dofinansowanie będzie realizowane wyłącznie dla urządzeń wpisanych na listę zielonych urządzeń i materiałów (ZUM), a wszystkie pompy ciepła, znajdujące się już na liście ZUM, wymagają uzupełnienia dokumentacji o raport z badań przeprowadzonych przez niezależne akredytowane laboratoria z terenu EU lub EFTA. Jeden z załączników do programu zawiera szczegółowe informacje wymogów technicznych, jakie musi spełniać dany produkt, aby beneficjent otrzymał dofinansowanie. W okresie od 14 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. producenci oraz dystrybutorzy pomp ciepła mają możliwość przedstawienia ważnego certyfikatu HP Keymark, EHPA Q lub Eurovent, co stanowi podstawę do wpisania na listę ZUM.

Innymi słowy zastrzegają państwo, iż powyższe certyfikaty, wydawane przez prywatne firmy, stanowią podstawę do otrzymania zgody na wpisanie na listę ZUM. Polscy producenci pomp ciepła alarmują, iż wprowadzone zmiany mogą doprowadzić do zalania rynku urządzeniami o wątpliwej jakości, a w dalszej perspektywie narazić konsumentów na wysokie rachunki za energię elektryczną.

Nawiązując do powyższego uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy MKiŚ lub NFOŚiGW przeprowadziły badania celem ustalenia stosunku procentowego udziału polskich firm produkujących pompy ciepła, jak i samych produktów tych producentów, w realizacji programu „Czyste Powietrze“?
2. Czy istnieje organ państwowy/unijny kontrolujący wydawane przez prywatne firmy znaki jakości? Jeśli tak, to jaki?
3. Dlaczego MKiŚ decyduje się na uznawanie prywatnych certyfikatów, takich jak HP Keymark, EHPA Q czy Eurovent, zamiast opierać się wyłącznie na niezależnych akredytowanych badaniach laboratoryjnych w UE? Czy ministerstwo wzięło pod uwagę ryzyko faworyzowania określonych podmiotów i marginalizacji polskich producentów?
4. Jak MKiŚ planuje sprawdzić pompy ciepła, które posiadają uznane znaki jakości, ale w wyniku kontroli UOKiK okazały się niespełniające wymogów technicznych i nie mogły być dopuszczone na rynek polski? Czy ministerstwo podjęło jakiekolwiek kroki w celu ochrony beneficjentów programu „Czyste Powietrze“, którzy zakupili takie urządzenia z dotacji?
5. Czy MKiŚ zamierza zorganizować system odbioru lub wymiany niespełniających norm pomp ciepła od beneficjentów, którzy zostali wprowadzeni w błąd i narażeni na zakup urządzeń o wątpliwej jakości? Jeśli tak, to jakie działania zostaną podjęte? Jeśli nie, to dlaczego?
6. Czy ministerstwo planuje współpracę z UOKiK w celu weryfikacji pomp ciepła już dotowanych z programu „Czyste Powietrze“? Kiedy dokładnie UOKiK rozpocznie szeroko zakrojone kontrole w tym zakresie?
7. Czy brak kontroli ze strony UOKiK nad pompami ciepła dotowanymi w ramach programu „Czyste Powietrze“ nie jest wynikiem działań MKiŚ mających na celu celowe opóźnienie weryfikacji jakości urządzeń, aby umożliwić sprzedaż niesprawdzonych produktów na polskim rynku?
8. Czy MKiŚ, przez wstrzymywanie kontroli jakości dotowanych pomp ciepła, nie wspiera przypadkiem przestępczego procederu wyłudzania dotacji kosztem polskich podatników i beneficjentów programu „Czyste Powietrze“? Jak ministerstwo odnosi się do zarzutów, że takie działania mogą budować precedens finansowania urządzeń niespełniających norm?
9. Dlaczego do dnia dzisiejszego ani jedna pompa ciepła nie została sprawdzona pod kątem deklarowanych parametrów w akredytowanym laboratorium?
10. Czy i w jaki sposób MKiŚ zamierza ochronić beneficjentów programu „Czyste Powietrze“ w sytuacji, gdy na dzień dzisiejszy na liście ZUM znajduje się pompa ciepła posiadająca dopuszczony przez ministra Krzysztofa Bolestę znak jakości, a od 1 stycznia 2025 roku na tej liście będą mogły pozostać jedynie urządzenia z raportami z badań wydanych przez akredytowane laboratoria zlokalizowane w UE lub krajach EFTA? Co w przypadku, gdy taka pompa zostanie usunięta z listy, domniemając, że brak raportu wynika z niespełnienia wymogów lub że deklarowane parametry urządzenia mogłyby być nieosiągalne? Jak MKiŚ planuje zweryfikować te podejrzenia i czy przewidziano jakiekolwiek rekompensaty dla użytkowników takich urządzeń, którzy zaufali dopuszczonym przez ministerstwo znakom jakości?

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal