Interpelacja w sprawie praktyk ZUS dotyczących postępowań wyjaśniających prowadzonych wobec kobiet zatrudnionych w firmach rodzinnych oraz innych pracownic zatrudnionych w trakcie ciąży

Szanowna Pani Minister,

z informacji uzyskanych od obywateli wynika, że ZUS rutynowo uruchamia tzw. postępowania wyjaśniające, jeżeli z urlopu macierzyńskiego zamierza skorzystać kobieta zatrudniona w firmie rodzinnej lub zatrudniona w trakcie trwania ciąży. Jest to działanie o znamionach dyskryminacyjnych i może być postrzegane jako antykobiece, antyrodzinne i antydemograficzne.

Szczególnie niepokojące są następujące możliwe aspekty tych praktyk:

1. Brak obiektywnych podstaw – z informacji uzyskanych od obywateli wynika, że postępowania te są wszczynane niezależnie od regularnego opłacania składek przez firmy, wysokości wynagrodzeń czy długiego czasu zatrudnienia kobiet.
2. Kwestionowanie umów o pracę – ZUS arbitralnie podważa zawarte umowy o pracę, oceniając zasadność zatrudnienia oraz zakres obowiązków, co budzi wątpliwości co do kompetencji urzędu w tej materii. Takie działania mogą ograniczać konstytucyjną swobodę zawierania umów cywilnoprawnych.
3. Naruszenie zasad konkurencji rynkowej – firmy rodzinne są narażone na nierówne traktowanie i dodatkowe obciążenia, co może mieć wpływ na uczciwą konkurencję w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw.

Działania te rodzą poważne obawy wśród pracodawców i pracowników, wpływając negatywnie na atmosferę zaufania wobec instytucji publicznych oraz powodując znaczne koszty finansowe i społeczne. W obliczu kryzysu demograficznego, z którym boryka się Polska, takie działania wydają się sprzeczne z celami państwa w zakresie polityki rodzinnej i promowania macierzyństwa. Ponadto ograniczanie swobody zawierania umów oraz utrudnianie funkcjonowania firm rodzinnych osłabia rozwój małych i średnich przedsiębiorstw będących filarem polskiej gospodarki.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie przesłanki i kryteria merytoryczne stosuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych przy podejmowaniu decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego wobec kobiet zatrudnionych w firmach rodzinnych lub w trakcie ciąży?
2. Ilu firm i osób rocznie dotyczą tego typu postępowania wyjaśniające?
3. Jakie są roczne koszty prowadzenia tych postępowań przez ZUS?
4. Ile z tych postępowań kończy się skierowaniem sprawy do sądu?
5. Jaki procent spraw skierowanych do rozpatrzenia przez sąd dotyczących kwestionowania umów jest wygrywany przez ZUS?

Uprzejmie proszę o odpowiedź w ustawowym terminie.

Z wyrazami szacunku

Karina Bosak
Poseł na Sejm RP