Interpelacja w sprawie coraz częściej występującej depresji u najmłodszych pacjentów - uczniów szkół podstawowych i naglącej potrzeby zorganizowania kampanii informacyjnej i edukacyjnej mającej na celu uświadamianie rodziców i wychowawców w tej delikatnej materii

Szanowna Pani Minister,

dobrze wiemy i jesteśmy świadomi, iż depresja stopniowo wyniszcza cały organizm i prowadzi do coraz bardziej dokuczliwych objawów, które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Wiemy też doskonale, że u osób z depresją zmienia się znacząco sposób działania mózgu. Schorzenie może korelować z pewnymi zmianami w mózgu, w tym zmniejszoną ilością istoty szarej, zakłóceniami neuroprzekaźników i stanem zapalnym. W badaniu z 2018 roku naukowcy wykazali, że depresja jest kluczowym czynnikiem w zmianach istoty szarej. To właśnie istota szara jest jednym z dwóch podstawowych elementów budujących ośrodkowy układ nerwowy. Ona odpowiada m.in. za inteligencję, używanie języka i zapamiętywanie, stąd u chorych częstym objawem są kłopoty z pamięcią. Inne problemy to: trudności w skupieniu się i w skoncentrowaniu, problemy z myśleniem logicznym, emocjonalne odrętwienie, dysfunkcja emocjonalna. Te niekorzystne zmiany pojawiają się też w przypadku depresji u dzieci. Lekarze psychiatrzy wskazują na druzgocącą rzeczywistość, na depresję zapadają już nawet 6-latkowie, czyli dzieci uczęszczające do pierwszych klas szkoły podstawowej – czyli uczniowie nauczania początkowego. U małych dzieci – jak wskazują lekarze - pojawiają się często skargi na dolegliwości somatyczne, pod którymi kryją się zaburzenia depresyjne. Związane jest to z tym, że dzieci mają mniejszą zdolność mówienia wprost o swoich uczuciach czy potrzebach. Najczęściej są to powtarzające się skargi na bóle brzucha, nudności, mogą się pojawić wymioty, duszności, skargi na uczucie kołatania serca. Mogą też pojawić się omdlenia, moczenie nocne i zaburzenia snu. Warto zaznaczyć, że te objawy nie mają związku z podłożem somatycznym, dlatego rodzice, wychowawcy placówek edukacyjnych i nauczyciele powinni być tego świadomi i szczególnie czujni. W ich przypadku depresja może się objawiać nieco inaczej i może być mylnie określana jako inne zaburzenia psychiczne, w tym zaburzenia zachowania. Epizod depresji zaczyna się inaczej niż u osób starszych – może się pojawić drażliwość, tendencja do zachowań agresywnych – to bardzo ważne dla wychowawców i rodziców informacje.

Sposób, w jaki depresja zmienia mózg, badał prof. Poul Videbech z duńskiego Aarhus University. Wykazał on, że niektóre rejony mózgu u chorych były wyraźnie skurczone (nawet o 10 proc. w porównaniu ze zdrowymi ludźmi). I tutaj z całą mocą należy podkreślić niezaprzeczalny fakt, iż wpływ depresji na strukturę mózgu jest szczególnie niebezpieczny w pierwszych latach życia. Kilka lat temu specjaliści z Washington University School of Medicine w St. Louis dowiedli, że mózgi dzieci, które miały kliniczne objawy depresji już w okresie przedszkolnym, rozwijają się nieprawidłowo w porównaniu do mózgów dzieci zdrowych. Przytoczę w tym miejscu cytat prof. Lubego, autora tychże badań: „Jesteśmy w stanie stwierdzić, w jaki sposób życiowe doświadczenia, takie jak epizod depresji, mogą zmienić anatomię mózgu. Do tej pory myśleliśmy, że mózg jest narządem, który rozwija się w określony sposób i zostaje to bez wpływu na czynniki zewnętrzne. Jednak nasze badanie pokazało, że różne doświadczenia, takie jak: złe nastroje, narażenie na biedę i brak wsparcia ze strony rodziców mają rzeczywisty wpływ na wzrost mózgu i jego rozwój”.

Wiemy, że depresja bez względu na wiek chorującego wywołuje bardzo duże spustoszenia, szczególnie w obrębie hipokampu i ciała migdałowatego. Dopóki nie naprawi się tych uszkodzeń, choroba nie minie. Mózg jednak posiada zdolność reorganizacji i adaptacji. To właśnie dzięki neuroplastyczności możliwe jest cofnięcie szkód, jakie powstały w wyniku choroby. Wymaga to jednak specjalistycznego, konsekwentnego leczenia, a co najważniejsze – zauważenia u dziecka w porę symptomów depresji. Depresja może wystąpić z powodu czynników środowiskowych, psychologicznych, genetycznych i biologicznych. Leczenie depresji może być ukierunkowane na mózg i mieć na celu odwrócenie niektórych zmian. Im wcześniej zidentyfikujemy problem u dziecka, a może w tym pomóc rodzicom np. wychowawca szkolny dziecka albo nauczyciel przedmiotu – o ile będzie posiadał taką wiedzę – tym szybciej wdrożona terapia zatrzyma, a nawet cofnie niekorzystne dla mózgu małego dziecka zmiany.

Z uwagi na przedstawione powyżej informacje zwracam się uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na postawione poniżej pytania:

1. Czy ministerstwo we współpracy ze szkołami podstawowymi kiedykolwiek prowadziło statystyki dotyczące uczniów poniżej 10. roku życia, którzy cierpią na depresję? Czy ministerstwo posiada takie informacje od szkół? Jeżeli tak, to proszę o ich publiczne ujawnienie.
2. Czy ministerstwo wobec rosnącej wciąż liczby przypadków depresji u coraz to młodszych grup wiekowych dzieci jest skłonne, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, przygotować w ramach działań profilaktycznych kampanię społeczną mającą na celu uświadomienie rodziców, wychowawców i nauczycieli, że depresja dotyka coraz młodsze dzieci i potrzebne są kompetencje, które pozwolą to zauważyć i nie zaniedbać dalszych działań, aby zapobiec tragediom najmłodszych? Jeśli tak, kiedy taka kampania mogłaby się rozpocząć?