Interpelacja w sprawie stanowienia przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie odpisów amortyzacyjnych

Szanowny Panie Ministrze,

niniejsza interpelacja poselska jest wynikiem zgłoszonej do mojego biura poselskiego interwencji przedsiębiorców, głównie właścicieli małych firm rodzinnych z północy województwa wielkopolskiego. Wskazują oni na zmianę podejścia organów podatkowych do zagadnień poniżej opisanych. Wątpliwości, według interweniujących, obejmują uprawnienie podatników do uznawania za koszty uzyskania przychodów wartości odpisów amortyzacyjnych i wartości niematerialnych i prawnych, które obecnie są przedmiotem nasilonych kontroli. Omawiana kwestia wiąże się z nabytymi składnikami majątku od osób najbliższych przed 1 stycznia 2018 roku na podstawie spadku lub darowizny, czyli w drodze nieodpłatnej.

Wątpliwości dotyczą nowelizacji obowiązującej od 1 stycznia 2018 roku. Weszły wówczas bowiem w życie przepisy zmieniające w szczególności ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych. Zmiana szczególnie istotna dotyczy art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a u.p.d.o.f. Efektem tych zmian była utrata przez przedsiębiorców przysługującego im do czasu wspomnianej nowelizacji ustawowego prawa zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wartości odpisów amortyzacyjnych od składników majątku otrzymanych darowizną, w tym gdy darczyńcą był członek najbliższej rodziny. Nowelizacja pozbawiona była przepisów przejściowych, a więc nie zawierała norm, których rolą byłaby ochrona przedsiębiorców już amortyzujących dany składnik w oparciu o przepisy obowiązujące przed nowelizacją.

Przedsiębiorcy wyjaśniają, że po wejściu w życie omawianej nowelizacji opierali się w zakresie dalszych działań na stanowiskach organów publicznych. Wskazać należy, że stanowiska te były dla nich korzystne. Tytułem przykładu przytoczono mi komunikaty prasowe, w których minister finansów potwierdził, że darowizna amortyzowanego składnika majątku dokonana przed rokiem 2018 umożliwia jego amortyzację na zasadach dotychczasowych, obowiązujących do końca 2017 r. Wskazywano już wówczas, że odmienne podejście skutkowałoby naruszeniem zasady praw nabytych mającej swe źródło w Konstytucji RP (vide: „Dziennik Gazeta Prawna”, Amortyzacja darowizny sprzed 2018 r. dla przedsiębiorcy: Obdarowani przed laty zachowują preferencję, 16 lipca 2018 r., źródło: https://podatki.gazetaprawna.pl/artykuly/1177012,amortyzacja-darowizny-sprzed-2018-r-dla-przedsiebiorcy.html). Również dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej nie miał wątpliwości co do omawianej kwestii i w licznych interpretacjach wyrażał pogląd, że jeżeli przed rokiem 2018 nabyty został środek trwały lub wartość niematerialna i prawna drogą darowizny, to amortyzacja takiego składnika majątku na zasadach uprzednio obowiązujących nie powinna budzić wątpliwości. Można w tej sytuacji mówić o ukształtowaniu się utrwalonej praktyki interpretacyjnej, o której mowa w art. 14n § 4 pkt 2 i § 5 ustawy Ordynacja podatkowa. W takim wypadku odstąpienie organu od utrwalonej praktyki interpretacyjnej powinno być sytuacją zupełnie wyjątkową i należycie uzasadnioną.

Tytułem przykładowego wyliczenia wskazuję na interpretacje z:

• 3 sierpnia 2018 r., znak: 0113-KDIPT2-1.4011.189.2018.4.MD wydana przez dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w wyniku uwzględnienia w całości skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego z dnia 2 lipca 2018 r. (data wpływu 9 lipca 2018 r.) z urzędu zmieniająca interpretację indywidualną z dnia 24 maja 2018 r., znak: 0113-KDIPT2-1.4011.189.2018.1.MGR,
• 7 września 2018 r. (nr 0114-KDIP3-1.4011.397.2018.1.KS),
• 9 października 2018 r. (nr 0115-KDIT3.4011.410.2018.1.MPŁ),
• 23 maja 2019 r. (nr 0113-KDIPT2-1.4011.152.2019.1.RK),
• 7 listopada 2018 r. (nr 0115-KDIT3.4011.469.2018.1.DR),
• 12 czerwca 2019 r. (nr 0113-KDIPT2-1.4011.207.2017.1.BO),
• 21 maja 2021 r. (nr 0115-KDIT3.4011.307.2021.1.AD).

Podkreślam, że wydane interpretacje nie miały żadnych rozbieżności, wskutek czego przytłaczająca część przedsiębiorców się do nich zastosowała, tym bardziej że zawarta w nich ocena prawna była jednolita, a stan faktyczny tam opisany odpowiadał stanowi faktycznemu, w którym znaleźli się przedsiębiorcy.

W świetle powyższego trudno wytłumaczyć przesłanki, którymi obecnie kierują się organy podatkowe w sprawach, w których omawiane zagadnienie stanowi element stanu faktycznego kontroli czy postępowania podatkowego. Z docierających do mnie sygnałów wynika niestety, że organy te odmawiają podatnikom prawa do dokonywania zaliczenia wartości odpisów amortyzacyjnych dokonanych po 1 stycznia 2018 r. do kosztów uzyskania przychodów, wskazując, że nie pozwala na to – w zakresie składników otrzymanych pod tytułem darmym – wyżej wskazana nowelizacja ustawy.

Niepewność przedsiębiorców i powaga zachodzących rozbieżności oraz wzajemnie sprzeczne podejście organów podatkowych przemawiają za pilną potrzebą działań, których skutkiem byłoby opracowanie takiej praktyki działania organów podatkowych, która miałaby swe źródło w szacunku dla elementarnych zasad wynikających z Konstytucji RP.

Na tym gruncie kluczowa jest bowiem okoliczność, czy podatnik wprowadził dany składnik majątkowy do ewidencji przed tak daleko idącą zmianą przepisów. Jeżeli wprowadził, to powinien korzystać z tzw. ochrony praw nabytych (interesów w toku), co organy podatkowe zdają się obecnie zupełnie ignorować lub bagatelizować. Brak szczegółowych rozwiązań ochronnych i odpowiednich przepisów intertemporalnych nie oznacza bowiem, że ochrona taka w systemie prawa podatkowego nie istnieje. Wynika ona wszak z mających swe źródło w Konstytucji RP – ściśle powiązanych ze sobą – zasad prawa, a w szczególności z zasady ochrony zaufania obywateli do organów podatkowych, zasady ochrony praw nabytych. Moi rozmówcy podkreślają, że nie powinno się zaskakiwać podatników nową regulacją ustawową, zwłaszcza jeżeli ustawa nowelizująca w sposób radykalny zmienia ich dotychczasową sytuację prawną, a nowelizacja ma wpływ na decyzje o charakterze długoterminowym.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy był już zgłaszany i jest Panu znany opisany problem i potwierdza Pan jego negatywne oddziaływanie na część przedsiębiorców?
2. Czy resort planuje podjąć jakieś działania ? Jeśli tak, to jakie?
3. Czy w ocenie resortu byłoby możliwe i wystarczające opracowanie wytycznych dla organów podatkowych, których skutkiem byłoby jednolite stosowanie spornych przepisów?