Interpelacja w sprawie zapewnienia pełnego finansowania zadań związanych z poprawą stanu środowiska wynikających z ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych

W dniu 16 czerwca 2023 roku przyjęta została ustawa o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych, która nałożyła na gminy: Bydgoszcz, Jaworzno, Tarnowskie Góry, Zgierz i Tomaszów Mazowiecki obowiązek podjęcia działań związanych z poprawą stanu środowiska będącego następstwem zanieczyszczenia w wyniku wieloletniej działalności państwowych zakładów branży chemicznej. Priorytetem planowanej regulacji było przede wszystkim usunięcie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi, które stwarzają poprzemysłowe wielkoobszarowe tereny zdegradowane. W przypadku miasta Tarnowskie Góry problemem, z jakim boryka się ta miejscowość jest teren po zlikwidowanych Zakładach Chemicznych „Tarnowskie Góry”.

Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry” postawione zostały w stan likwidacji zarządzeniem ministra handlu i przemysłu nr 42/Org/95 z dnia 26 czerwca 1995 r., a na początek likwidacji wyznaczono datę 7 lipca tego samego roku. Po wykryciu skali skażenia terenu po zakładach, mocą zarządzenia nr 7/Org/96 z dnia 26 stycznia 1996 r., wydanego przez tego samego ministra, wprowadzono do programu likwidacji obowiązek podjęcia działań związanych z rekultywacją terenów skażonych odpadami chemicznymi. Program likwidacji przedsiębiorstwa zatwierdzono 15 kwietnia 1996 r. Od tego czasu jednak do dzisiaj nie przeprowadzono skutecznej likwidacji problemu zdegradowania środowiskowego w tym miejscu. Mimo że na zabezpieczenie szkodliwych chemicznych odpadów, znajdujących się na terenie byłych zakładów chemicznych, wydano już setki milionów złotych, to nadal stanowią one niebezpieczeństwo dla środowiska naturalnego. Według jednego z raportów Najwyższej Izby Kontroli, pozostałości po zakładach chemicznych w Tarnowskich Górach to jedna z najgroźniejszych bomb w kraju.

W dniu 30 października 2024 r. Rada Miejska w Tarnowskich Górach przyjęła apel do władz publicznych o zapewnienie pełnego finansowania zadań związanych z poprawą stanu środowiska wynikających z ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych. W dokumencie tym radni Tarnowskich Gór opisali działania podjęte przez burmistrza tego miasta oraz zwrócili uwagę na fakt, iż podatek od towarów i usług nie stanowi kosztu kwalifikowanego przedsięwzięcia, którym ma być realizacja pierwszego etapu działań związanych z poprawą stanu środowiska, czyli wykonanie kompleksowej oceny oraz opracowanie projektu planu poprawy. Jak podnieśli, może wiązać się to z koniecznością poniesienia wydatków z budżetu miasta przekraczających 1,2 mln zł, a szacowany koszt wkładu własnego na zapłacenie VAT, przy realizacji działań związanych z poprawą stanu środowiska na WTZ, przekroczy najpewniej 80 mln zł. Samorządowcy zaprotestowali przeciwko obarczaniu swoich mieszkańców kosztami usuwania odpadów niebezpiecznych po państwowych przedsiębiorstwach z terenów WTZ kosztem podatku od towarów i usług stanowiącego finalnie dochód Skarbu Państwa. Stwierdzili także, iż nie widzą możliwości dalszego realizowania przepisów ustawy zarówno na obecnym etapie, jak i na dalszych, wymagających jeszcze większych nakładów finansowych gmin. W dalszej części swojego apelu radni zaapelowali o natychmiastowe przyjęcie rozwiązań finansowych zapewniających gminie Tarnowskie Góry środki na zapłacenie podatku VAT i wkład własny na realizowanie zadań naprawczych na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym.

Biorąc powyższe pod uwagę, uprzejmie proszę o odpowiedź na pytanie:

Czy Ministerstwo Finansów zapewni gminie Tarnowskie Góry odpowiednie środki finansowe na zapłacenie podatku VAT i wkład własny na realizowanie zadań naprawczych na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym?

Z poważaniem

Wojciech Szarama
Poseł na Sejm RP