Interpelacja w sprawie wprowadzenia specjalnego dodatku dla osób uprawnionych do renty socjalnej

Szanowna Pani Ministro,

zwracam się z interpelacją w sprawie obywatelskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o rencie socjalnej, który zakłada wprowadzenie specjalnego dodatku dla osób uprawnionych do renty socjalnej, które są jednocześnie całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z projektem ten dodatek miałby stanowić różnicę między kwotą najniższej pensji obowiązującej na dzień 31 grudnia 2024 r., a kwotą najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Szacuje się, że w 2025 roku dodatek ten mógłby wynieść ponad 2520 zł miesięcznie.

Projekt ten wzbudza kontrowersje, ponieważ obejmuje jedynie osoby pobierające rentę socjalną z tytułu niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, co prowadzi do dyskryminacji osób, które pobierają rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, które są niezdolne do samodzielnej egzystencji, przyznawaną na podstawie art. 57 i następnych ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Te osoby, mimo że zmagają się z podobnymi trudnościami zdrowotnymi i mają takie same potrzeby w zakresie rehabilitacji, sprzętu ortopedycznego czy opieki, nie byłyby uprawnione do omawianego dodatku. Projekt w dniu 9 października był rozpatrywany przez Senat. Zgodnie z opinią Biura Legislacyjnego Senatu z dnia 7 października 2024 r. „należałoby zasugerować pilne podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do objęcia dodatkowym wsparciem osób uprawnionych do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy będących niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, w formie odrębnej ustawy. Wyeliminowanie uchybień konstytucyjnych poprawkami Senatu wiązałoby się z ryzykiem wykroczenia poza zakres dopuszczalnej poprawki Senatu (zarówno w aspekcie szerokości, jak i głębokości), a tym samym z ryzykiem naruszenia art. 121 ust. 2 Konstytucji. Niezależnie od tego należy mieć świadomość, że objęcie dodatkowym wsparciem osób uprawnionych do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy będących niezdolnymi do samodzielnej egzystencji wymaga pogłębionej analizy w kontekście ewentualnych rozwiązań w tym zakresie (należy wziąć pod uwagę, że uprawnieni do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy otrzymują to świadczenie w różnej wysokości w zależności m.in. od liczby lat okresów składkowych i okresów nieskładkowych), oceny wpływu, w tym oceny skutków finansowych ewentualnych rozwiązań, oraz konieczności zagwarantowania środków finansowych na wypłatę dodatkowego wsparcia albo jego odpowiednika uprawnionym. Wypracowanie stosownych rozwiązań, które będą zarówno efektywne, jak i funkcjonalne, nie jest możliwe bez współpracy i współdziałania w tym procesie właściwych resortów, przede wszystkim Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Finansów oraz organów rentowych.“

Chciałabym zwrócić uwagę, że zarówno osoby uprawnione do renty socjalnej, niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji, jak i renciści z tytułu całkowitej niezdolności do pracy to osoby niepełnosprawne, które na co dzień zmagają się z podobnymi trudnościami. Różnica między tymi grupami wynika jedynie z daty powstania niepełnosprawności – u rencistów socjalnych niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia, a w przypadku dalszej nauki przed ukończeniem 25. roku życia, natomiast u rencistów z tytułu niezdolności do pracy – po ukończeniu 25. roku życia.

Brak uwzględnienia rencistów z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w proponowanym dodatku, mimo iż borykają się oni z takimi samymi wyzwaniami jak renciści socjalni, wydaje się niesprawiedliwy i krzywdzący. W przypadku wejścia w życie projektu w obecnym kształcie doszłoby do dyskryminacji części osób z niepełnosprawnościami, co stoi w sprzeczności z zasadą równego traktowania obywateli. Opinię tę potwierdza Biuro Legislacyjne Senatu: „ani uzasadnienie projektu ustawy, ani analiza przyjętych przez ustawodawcę w nowelizacji rozwiązań, nie potwierdzają spełnienia wynikających z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego warunków odstąpienia od zasady równości, należy stwierdzić, że ustawa budzi wątpliwość co do zgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji.“.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo rozważa możliwość złożenia nowego projektu ustawy, tak aby specjalny dodatek przysługiwał także osobom uprawnionym do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, u których orzeczono niezdolność do samodzielnej egzystencji?

2. Jakie działania planuje ministerstwo, aby uniknąć dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami, które znalazłyby się w trudniejszej sytuacji finansowej w wyniku obowiązywania przepisów w proponowanej formie?

3. Czy ministerstwo przeprowadziło analizy, które uwzględniają skutki społeczne i finansowe dla rencistów z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, w przypadku ich wykluczenia z grona osób uprawnionych do omawianego dodatku?

4. Wiceminister rodziny i pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych Łukasz Krasoń zapewniał, że z czasem więcej osób skorzysta na tych zmianach, ponieważ grupa uprawnionych do pobierania wsparcia będzie rozszerzana, także o osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy. Kiedy te zmiany mają zostać wprowadzone?

Z poważaniem

Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP