Interpelacja w sprawie zagrożenia skreśleniem z Listy światowego dziedzictwa UNESCO Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego na terenie miejscowości Śródborze

Szanowna Pani Ministro,

na 43. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa (Baku, 30 czerwca–10 lipca 2019 r.) zapadła decyzja o wpisie na Listę światowego dziedzictwa UNESCO Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego. Zachowane pod ziemią i na powierzchni ziemi dziedzictwo archeologiczne jest świadectwem rozwoju przemysłu na ziemiach polskich w ważnej dla historii ludzkości epoce pradziejowej. Obszar wpisany leży na północno-wschodnim skraju Gór Świętokrzyskich, po obu stronach rzeki Kamiennej, w powiecie ostrowieckim i opatowskim, na terenie gmin Bodzechów, Ćmielów i Ożarów. Składa z czterech części: głównego pola górniczego w Krzemionkach Opatowskich, dwóch mniejszych pól górniczych Borownia i Korycizna oraz stałej prehistorycznej osady górniczej w Gawrońcu, której mieszkańcy dokonywali obróbki otrzymywanego z kopalni krzemienia i wykonywali narzędzia przeznaczone na sprzedaż.

Na wniosek ICOMOS, międzynarodowej organizacji doradczej UNESCO, początkowo proponowane było odroczenie wpisu w celu sfinalizowania niektórych działań dotyczących ochrony prawnej i systemu zarządzania. Pod wpływem uaktualnionych informacji dostarczonych przez stronę polską kandydatura uzyskała szerokie poparcie wśród państw członkowskich Komitetu Światowego Dziedzictwa, które podjęły decyzję o wpisaniu Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego już na 43. sesji, uznając, że wszystkie zalecenia dotyczące właściwego zarządzania obszarem wpisu zostaną przez stronę polską wypełnione.

Zalecenia komitetu dotyczyły ochrony i zarządzania obszarem buforowym poprzez wygaszenie do 2028 roku wydobycia z kopalni odkrywkowej wapienia, która w owej strefie się mieści. Właścicielem kopalni w Śródborzu od 2021 roku jest firma Calcium sp. z o.o., która ma prawo na wydobycie piasku do 2042 roku oraz wapienia do 2028 roku. Były burmistrz Ożarowa Marcin Majcher w 2021 roku wydał pozytywną decyzję środowiskową, na podstawie której ówczesny marszałek województwa świętokrzyskiego Andrzej Bętkowski przedłużył koncesje. Tym samym działalność kopalni Calcium sp. z o.o., która miała być wygaszona do 2028 roku, dzięki staraniom nowego właściciela (głównego udziałowca) będzie kwitła wobec uzyskania decyzji środowiskowej i koncesji na prowadzenie prac na nowym obszarze, sąsiadującym z Krzemionkowskim regionem pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego i tzw. strefie buforowej UNESCO. Decyzje podjęły poprzednie władze samorządowe gminy Ożarów i województwa. Nowa koncesja przewiduje eksploatacje złoża piasku aż do 2042 roku.

Podkreślam, że warunkiem wpisania kopalni krzemienia pasiastego i neolitycznych osad w Krzemionkach na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO było stopniowe wygaszanie znajdujących się w pobliżu rezerwatu kopalni.

Dyrektor Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim dr Andrzej Przychodni publicznie deklaruje, że status może być zagrożony przez planowane poszerzenie działalności kopalni wapienia w Śródborzu. Seweryn Stoltz ze Stowarzyszenia Korycizna wskazuje, że jedynym rozwiązaniem jest wykupienie tego terenu od właściciela kopalni.

Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz samorządem terytorialnym zamierza podjąć działania w celu wykupu od prywatnego właściciela kopalni Calcium sp. z o.o. terenu objętego strefą buforową Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego?
2. Jakie prace podejmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w związku z potrzebą skutecznej ochrony Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego w sferze dotychczasowych regulacji prawnych?
3. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje podjęcie działań lub podjęło (a jeśli tak, to jakie) jakieś działania związane bezpośrednio z konsekwencjami wydania przez byłego burmistrza Ożarowa Marcina Majchera w 2021 roku pozytywnej decyzji środowiskowej, na podstawie której ówczesny marszałek województwa świętokrzyskiego Andrzej Bętkowski przedłużył koncesje na eksploatację złoża piasku aż do 2042 roku?