Interpelacja w sprawie obowiązujących regulacji prawnych związanych z gospodarowaniem i unieszkodliwianiem odpadów medycznych powstających w jednostkach ochrony zdrowia

Warszawa, dnia 21.10.2024 r.

Szanowna Pani Minister!

Niniejszym pragnę złożyć interpelację poselską w sprawie skutków obowiązujących aktualnie regulacji prawnych związanych z gospodarowaniem i unieszkodliwianiem odpadów powstających w jednostkach ochrony zdrowia oraz innych podmiotach generujących odpady medyczne.

Wedle mojej wiedzy, w wyniku podjętych 19 lat temu zmian prawnych, Polska wyeliminowała możliwość unieszkodliwiania odpadów medycznych za pomocą metod innych niż spalanie i przepisy te wciąż obowiązują. Na rynku dostępnych jest wiele nowoczesnych sposobów i efektywnych rozwiązań innych niż spalarnie odpadów, metody te są w powszechnym użyciu na całym świecie i w innych krajach Unii Europejskiej. Stosowanie jedynie spalania stoi w sprzeczności z zasadą racjonalnego wydatkowania środków publicznych oraz jest wbrew współczesnym trendom ekologicznym.

Dotychczasowe raporty NIK w kwestii postępowania z odpadami medycznymi oraz niedawny raport UOKiK o rynku odpadów medycznych, jednoznacznie wskazują na konieczność zmiany prawa i dopuszczenie innych niż spalanie metod unieszkodliwiania odpadów medycznych. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kilka kompleksowych kontroli gospodarowania odpadami. Wnioski wydają się być miażdżące dla obecnych zapisów ustawy o odpadach i przepisów postępowania z odpadami medycznymi.

Kontrole wskazywały też m.in. na nieprzestrzeganie tzw. zasady bliskości – odpady powinny być unieszkodliwiane w najbliżej położonej instalacji, co wynika z dyrektyw europejskich. W raportach wykazywano też ogromne rozbieżności w danych dotyczących ilości odpadów medycznych, różnice te sięgały niemal 100%. Autorzy raportów podkreślali wiele innych niedomagań obecnego stanu prawnego, podobne argumenty podnoszą też organizacje pozarządowe, zajmujące się przedmiotową tematyką.

Monopolizacja rynku przez spalarnie przyniosła podział rynku pomiędzy sześć dominujących podmiotów, a koszty związane z unieszkodliwianiem odpadów medycznych dla ochrony zdrowia wzrosły niebotycznie – jak wynika z szacunkowych danych, wzrost ten jest niemal piętnastokrotny w stosunku do analogicznych kosztów w roku 2010. Przed wprowadzeniem nakazowych zapisów do ustawy o odpadach, koszt unieszkodliwiania zakaźnych odpadów medycznych wynosił ok. 75 groszy za kilogram, a teraz przekracza nawet 16 złotych.

Istnieją przesłanki by twierdzić, że poprzez dopuszczenie innych niż spalanie metod unieszkodliwiania odpadów, ochrona zdrowia może zaoszczędzić nawet do 100 milionów złotych rocznie w wyniku zmiany aktualnych niekorzystnych zapisów prawa. Panujący obecnie stan rzeczy jest nie tylko szkodliwy dla finansów publicznych i środowiska, jest on też wręcz głęboko niemoralny, gdyż marnuje środki, za które można byłoby uratować wiele istnień ludzkich, zwiększyć kwotę przeznaczoną na program in vitro, czy też oddłużyć kilkadziesiąt szpitali.

Wnioski we wspomnianym raporcie „Rynek Odpadów Medycznych” UOKiK z 2024 roku są całkowicie zbieżne z wnioskami raportów NIK. Wszystkie dane wskazują na zaburzenie rynku odpadów medycznych błędną i niekorzystną dla finansów publicznych ustawą.

W związku z powyższym pragnę zapytać:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia ma świadomość wskazywanych przez NIK oraz UOKiK głęboko zakorzenionych problemów w postępowaniu z odpadami medycznymi i ich unieszkodliwiania, jak i ogromu kosztów, które ponoszone są przez szpitale w wyniku niekorzystnych zapisów prawnych?
2. Czy Ministerstwo Zdrowia oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzą jakiekolwiek prace nad zmianą obowiązującego prawa regulującego postępowanie z odpadami medycznymi, by wprowadzić takie regulacje, które pozwolą na uzdrowienie sytuacji, by przynieść oszczędności dla systemu opieki zdrowotnej?
3. Czy resort ochrony zdrowia planuje podjąć działania informacyjno-edukacyjne wśród podmiotów wykonujących działalność leczniczą w celu poprawy stanu gospodarowania odpadami w zgodzie z polityką i zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym?

Uprzejmie dziękuję za odpowiedź.

Z wyrazami szacunku

Elżbieta Burkiewicz