Interpelacja w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

Tychy, 23 października 2024 roku

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie to placówka kulturalna działająca w Wielkiej Brytanii (de iure angielska fundacja podległa The Charity Commission), która została założona 2 maja 1945 roku – oryginalnie jako Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego (IHGS). Od początku istnienia celem Instytutu jest gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie archiwów rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Dzięki jego działalności udało się uchronić wiele bezcennych zbiorów przed zagarnięciem przez komunistyczne władze na terenie Polski. Przykładowo archiwum zajmuje aż 700 metrów półek, a kolekcja fotografii liczy ponad 200 tys. pozycji. W 1988 roku do Instytutu włączono także Studium Polski Podziemnej (instytut o charakterze archiwalno-naukowym), z zachowaniem jego autonomii jako samodzielnego oddziału.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL), czyli państwo zależne od Związku Sowieckiego, istniała do 1989 roku. W latach 1989–1991 w wyniku reform politycznych została przekształcona w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita. Odzyskanie przez nasz kraj niepodległości de facto sprawiło, że dalsze funkcjonowanie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie w dotychczasowej formule straciło faktyczne uzasadnienie. Mimo to zbiory tej instytucji wciąż pozostają za granicą, a więc poza kontrolą polskich władz. Co więcej, dostęp do archiwaliów wiąże się z opłatami finansowymi, a możliwość zwiedzania muzeum jest mocno ograniczona czasowo. Obawy musi również budzić fakt, że eksponaty i dokumenty są przechowywane w budynkach niedostosowanych technicznie do tego celu, tj. w zakresie zabezpieczenia przed kradzieżą czy pożarem.

Mając na uwadze fakty dotyczące sposobu inwentaryzacji, zabezpieczenia i udostępnienia kolekcji Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, trudno nie odnieść wrażenia, że przyszłość tych drogocennych zbiorów stoi pod znakiem zapytania. Eksponaty, fotografie i dokumenty powinny służyć rozwojowi badań nad historią Polski w XX wieku oraz wspierać promocję naszego dziedzictwa wśród zagranicznej opinii publicznej.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy ministerstwo posiada dokument, na podstawie którego rząd II Rzeczypospolitej (rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie) przekazał dokumenty/archiwa państwowe na rzecz fundacji utworzonej na prawie angielskim – Instytutowi Polskiemu i Muzeum im. gen. Sikorskiego?
2. Czy ministerstwo posiada formalne lub nieformalne narzędzia do kontroli działalności Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
3. Czy ministerstwo posiada aktualną inwentaryzację zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
4. Czy ministerstwo posiada aktualny audyt poziomu zabezpieczenia i ochrony zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
5. Czy ministerstwu znany jest fakt nieodpowiedniego przechowywania i zabezpieczania zbiorów w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
6. Czy ministerstwu znany jest fakt ograniczonego dostępu do archiwów i muzeum?
7. Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uważa za właściwe uzyskać formalny wpływ na działalność Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
8. Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej widzi zagrożenie w aktualnym stanie faktycznym, w którym niemal wszystkie archiwa II Rzeczypospolitej z okresu II wojny światowej należą do fundacji na prawie angielskim bez formalnego wpływu rządu Rzeczypospolitej Polskiej na ich ochronę?
9. Czy znane są ministerstwu artykuły pojawiające się w prasie emigracyjnej, w których zarzuca się obecnej prezes Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz jej mężowi nielegalne przywłaszczenie majątku oraz sztandaru należących do „Związku Polskich Lotników UK“ (AS, Wrogie przejęcia na emigracji [w:] „Głos“ 49, 2023, s. 16-17, dostęp: https://wolnemedia.net/wrogie-przejecia-na-emigracji/)?
10. Czy znane są ministerstwu problemy finansowe Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie i próba ratowania sytuacji poprzez sprzedaż aktywów?

Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.

Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm RP