Interpelacja w sprawie stosowanej przez notariuszy praktyki doliczania do taksy notarialnej maksymalnej 23% stawki podatku od towarów i usług (VAT)

Szanowni Panowie Ministrowie,

przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach stanowi, że w cenie uwzględnia się podatek od towarów i usług, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru lub usługi podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług. Przepis ten uzupełnia przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którymi podatnikiem podatku VAT jest wykonawca usługi, sprzedawca towaru lub wykonujący inne czynności podlegające podatkowi od towarów i usług. W sposób jasny ww. przepisy wskazują, że osoba (lub podmiot) świadcząca usługę jest podatnikiem i odpowiada za zaległości podatkowe z tytułu niezapłaconego podatku. Jeżeli więc świadczeniodawca usługi w umowie nie zawrze zapisu, że honorarium za wykonaną usługę należy powiększyć o należny VAT, to na świadczeniodawcy spoczywa obowiązek zapłaty podatku i nie ma możliwości przerzucenia go na świadczeniobiorcę.

Istnieją przypadki, że przepisy wykonawcze zezwalają na powiększenie urzędowej ceny maksymalnej o należny podatek od towarów i usług, np. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zgodnie z przepisem § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej także wprowadza urzędowe ceny maksymalne, co wynika już z samego z tytułu rozporządzenia. W rozporządzeniu minister sprawiedliwości nie przewidział możliwości podwyższenia taksy notarialnej o równowartość należnego podatku od towarów i usług. Taksa notarialna jest niczym innym jak urzędową ceną maksymalną. Jeżeli notariuszowi sporządzającemu akt notarialny w zakresie danej czynności, przysługuje maksymalna taksa notarialna w wysokości np. 100 zł, to w cenie w tej powinien być zawarty podatek od towarów i usług, a więc na wystawionej przez kancelarię notarialną fakturze maksymalna taksa notarialna (czyli cena brutto) powinna być rozbita w sposób następujący: 81,30 zł + 23% VAT czyli 18,70 zł = 100 zł.

Brak analogicznych przepisów do przepisów rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie powoduje, że notariusze nie mogą podwyższać maksymalnych cen urzędowych na swoje usługi o kwotę należnego podatku od towarów i usług (VAT), ponieważ na doliczanie należnego podatku od towarów i usług do taksy notarialnej nie zezwalają przepisy wykonawcze.

Od ponad 28 lat notariusze - wbrew obowiązującym przepisom - doliczają podatek VAT do taksy notarialnej. W wystąpieniu z 12.05.2021 r. do prezesa Krajowej Rady Notarialnej, RPO informował, że do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich docierają sygnały świadczące o błędnej praktyce doliczania przez notariuszy podatku od towarów i usług do maksymalnej taksy notarialnej. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że praktyka ta jest nieuzasadniona i nieprawidłowa.

Krajowa Rada Notarialna nie podziela powyższego poglądu i uważa, że przepisy ustawy Prawo o notariacie, przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług nie mogą decydować o określeniu podstawy opodatkowania VAT usług notarialnych.

W związku z tym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

• Czy zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Finansów stanowisko Krajowej Rady Notarialnej kształtujące zwyczaj zawyżania wynagrodzenia notariuszy w sytuacji, gdy ustalenie maksymalnych stawek taksy notarialnej należy do wyłącznej kompetencji ministra sprawiedliwości ma umocowanie w obowiązujących przepisach prawnych?
• Czy praktyka stosowana przez notariuszy a polegająca na doliczaniu do wynagrodzenia - określonego w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.06.2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej - 23% podatku od towarów i usług była kiedykolwiek kwestionowana przez organy podatkowe?

Z poważaniem

Bożena Lisowska