Interpelacja w sprawie poprawy warunków pracy pielęgniarek i położnych oraz sytuacji w podstawowej opiece zdrowotnej

Szanowna Pani Minister,

środowisko pielęgniarek i położnych od wielu lat zmaga się z problemami, które do tej pory nie zostały rozwiązane. Jednym z nich jest kwestia przestrzegania minimalnych norm zatrudnienia, które określają maksymalną liczbę tzw. łóżek przypisanych do jednej pielęgniarki. Dochodzi do sytuacji, w których łóżka dodatkowe tj. „dostawki“, nie są wliczane do ustalonego limitu, stąd w tym wypadku pielęgniarki muszą opiekować się większą liczbą pacjentów niż wynika to z minimalnych norm zatrudnienia.

Częstym nadużyciem, zgłaszanym przez środowisko pielęgniarek i położnych jest także brak respektowania ochrony praw pracowniczych. Zgodnie z ustawą o samorządzie pielęgniarek i położnych, nie można wypowiedzieć umowy tym pracownikom, którzy są członkami organu samorządu pielęgniarek i położnych, bez uprzedniej zgody tego samorządu. W skali kraju wielokrotnie dochodzi do sytuacji, kiedy okręgowe izby pielęgniarek i położnych wydają negatywną decyzję na zapytania dyrektorów szpitali, związanych ze zwolnieniem danego pracownika, po czym powyższym pracownikom i tak wręczane jest wypowiedzenie.

Na uwagę zasługuje też szczególna sytuacja w podstawowej opiece zdrowotnej. Zgodnie z nowelizacją ustawy o podstawowej opiece zdrowotnej, w 2025 mają zniknąć oddzielne deklaracje pacjentów, za pomocą których wybierani są lekarze, pielęgniarki i położne POZ. Jednocześnie utworzone zostaną zespoły, złożone z lekarzy, pielęgniarek i położnych. W tej sytuacji obawę środowiska budzi kwestia finansowania. Jeśli NFZ przypisze budżet zespołowi na podstawie złożonej deklaracji pacjenta, pojawia się pytanie: kto i na jakich zasadach będzie rozdzielał niniejszy budżet pomiędzy członków zespołu?

W kontekście legislacji związanej z funkcjonowaniem POZ, należy zwrócić uwagę na fakt, iż z dniem 31 grudnia 2024 r. tracą ważność oświadczenia woli świadczeniobiorców złożone do świadczeniodawców, lekarza POZ, pielęgniarki POZ, położnej POZ – nietworzących zespołu POZ, na podstawie przepisów przejściowych w art. 33 i 34 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2527). Konieczne jest zatem podjęcie prac legislacyjnych w zakresie wprowadzenia zmian w ustawie o podstawowej opiece zdrowotnej, dotyczącej utrzymania prawa świadczeniobiorcy do wyboru lekarza POZ lub pielęgniarki POZ lub położnej POZ, nietworzących zespołu POZ, którzy zawarli umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń w zakresie swoich kompetencji. To pacjent tworzy zespół terapeutyczny, składając deklarację wyboru do lekarza POZ, pielęgniarki POZ, położnej POZ. Brak możliwości prawa wyboru świadczeniodawcy w podstawowej opiece zdrowotnej skutecznie ograniczy prawa pacjenta do indywidualnego wyboru. Daleko idąca konsekwencja utraty ważności deklaracji wyboru z dniem 31 grudnia 2024 r. będzie faktycznym pozbawieniem pacjentów prawa do świadczeń zdrowotnych w ramach systemu podstawowej opieki zdrowotnej.

Kolejnym problemem w ramach funkcjonowania POZ jest niedobór kadry. Szpitale zapewniają korzystniejsze warunki zatrudnienia dla pielęgniarek, stąd po ukończeniu studiów, absolwenci pielęgniarstwa znacznie częściej podejmują pracę w szpitalach niż w POZ. Wynika to z trudniejszych warunków pracy, związanych chociażby z odwiedzinami pacjentów w ich domach, a tym samym brakiem możliwości bieżącego skonsultowania się z pozostałym personelem medycznym, dostępu do sprzętu i często konieczności podjęcia decyzji medycznej na miejscu. Szpitale organizują niezbędny sprzęt i stanowisko pracy, gdzie z kolei w POZ to pielęgniarka sama musi zadbać o zorganizowanie stanowiska. Jednocześnie obserwowany jest trend nadmiaru absolwentów studiów na kierunku położnictwo, którzy mają dzisiaj problem ze znalezieniem zatrudnienia, wynikający też bezpośrednio z obniżającego się wskaźnika urodzeń. W tematyce urodzeń, mówi się też w środowisku pracowników ochrony zdrowia o planowanym utworzeniu sieci szpitali położniczo-ginekologicznych, do której nie wejdą szpitale poniżej 400 urodzeń rocznie. Z jednej strony jest to zasadny postulat ze względu na koszty sal i personelu, z drugiej strony może spowodować ograniczenie kobietom dostępu do sal porodowych.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami i prośbą o przedstawienie informacji:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje znowelizować minimalne normy zatrudnienia, tak aby uwzględniały one tzw. dostawki?

2. W jaki sposób Ministerstwo Zdrowia do tej pory egzekwowało przestrzeganie ustawy o samorządzie pielęgniarek i położnych? Czy planowana jest intensyfikacja tych działań w kontekście niezgodnych z ustawą zwolnień pracowników, będących członkami organów samorządów?

3. W jaki sposób będą rozdzielane środki w ramach nowo utworzonej instytucji zespołów POZ pomiędzy lekarzy, pielęgniarki i położne?

4. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje w najbliższym czasie złożyć projekt ustawy, zmieniający ustawę o podstawowej opiece zdrowotnej, w zakresie dotyczącym utrzymania prawa świadczeniobiorcy do wyboru lekarza POZ lub pielęgniarki POZ lub położnej POZ, nietworzących zespołu POZ, którzy zawarli umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń w zakresie swoich kompetencji?

5. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wdrożenie programów poprawiających warunki pracy pielęgniarzy i pielęgniarek w POZ?

6. W jaki sposób ministerstwo chce zaradzić problemowi nadpodaży absolwentów studiów w zakresie położnictwa i niedoboru absolwentów kierunku pielęgniarstwo?

7. Czy planowane jest stworzenie sieci szpitali położniczo-ginekologicznych? Jeśli tak, to jaka ostatecznie będzie formuła i kształt tej sieci?

Z wyrazami szacunku

Katarzyna Ueberhan
Posłanka na Sejm RP