Interpelacja w sprawie traktowania mniejszości polskiej na Litwie oraz naruszania przez Litwę zapisów Traktatu o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy

Zwracam się do Pana z interpelacją dotyczącą systemowego łamania praw mniejszości polskiej na Litwie, co jest niezgodne z zapisami traktatów międzynarodowych oraz Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych. Pomimo zapewnień o dobrosąsiedzkich stosunkach, Litwa od wielu lat systematycznie dopuszcza się działań dyskryminacyjnych wobec polskiej mniejszości, co stoi w sprzeczności z fundamentalnymi wartościami europejskimi i zasadami prawa międzynarodowego.

Traktat o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Litewską, podpisany w 1994 roku, jasno określa zobowiązania obu stron w zakresie ochrony praw mniejszości narodowych. W szczególności artykuł 13 traktatu zobowiązuje Litwę do przestrzegania zasad dotyczących ochrony praw mniejszości, w tym zakazu dyskryminacji, a także gwarantuje możliwość zachowania i rozwijania tożsamości narodowej, językowej i kulturowej. Niestety, Litwa nie wywiązuje się z tych zobowiązań, czego dowodzą liczne przypadki naruszeń.

1. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych podejmuje działania w celu wyegzekwowania od strony litewskiej pełnego przestrzegania zapisów Traktatu o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy, szczególnie w odniesieniu do ochrony mniejszości polskiej na Litwie?

   Istnieje wiele dowodów na to, że Litwa regularnie narusza traktat, dopuszczając się dyskryminacji mniejszości polskiej w obszarach takich jak edukacja, polityka oraz ochrona praw językowych. Jakie kroki podejmuje ministerstwo, aby zwrócić uwagę strony litewskiej na te rażące naruszenia i wyegzekwować pełne przestrzeganie zobowiązań wynikających z traktatu?

2. Jakie działania podejmuje polska dyplomacja w związku z dyskryminacją Polaków na Litwie w systemie edukacyjnym, w tym utrudnianiem funkcjonowania polskich szkół i niewywiązywaniem się z gwarancji językowych zapisanych w traktatach?

   Ograniczanie dostępu do edukacji w języku polskim oraz zamykanie polskich szkół na Litwie stanowi jaskrawy przykład naruszenia Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych, którą Litwa ratyfikowała. Jakie są działania ministerstwa w celu ochrony praw mniejszości polskiej w tym zakresie?

3. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych planuje podjąć kroki mające na celu przeciwdziałanie politycznej dyskryminacji Polaków na Litwie, w tym przez wprowadzanie zmiany okręgów wyborczych i podwyższanie progów wyborczych dla mniejszości narodowych?

   W ostatnich latach władze litewskie systematycznie zmieniały granice okręgów wyborczych w rejonach zamieszkałych przez Polaków oraz podnosiły progi wyborcze, co prowadzi do marginalizacji politycznej polskiej mniejszości. Działania te są niezgodne z międzynarodowymi standardami ochrony praw mniejszości oraz zaleceniami Komisji Weneckiej. Jakie działania dyplomatyczne są podejmowane, aby przeciwdziałać tej politycznej dyskryminacji?

4. Jakie działania podjęło ministerstwo w odpowiedzi na użycie uzbrojonych sił litewskich podczas wyborów samorządowych w rejonach zamieszkanych przez Polaków?

   W czasie ostatnich wyborów samorządowych na Litwie, w miejscowościach zamieszkanych przez Polaków pojawiły się uzbrojone oddziały, co wywołało poczucie zagrożenia wśród mieszkańców i mogło stanowić próbę zastraszenia mniejszości. Jakie kroki podjęło ministerstwo, aby wyjaśnić ten incydent i zapobiec powtórzeniu się podobnych sytuacji w przyszłości?

Od podpisania Traktatu o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy między Polską a Litwą minęło już trzydzieści lat, jednak sytuacja Polaków na Litwie nie uległa poprawie, a wręcz przeciwnie – wielu ekspertów i organizacji wskazuje na systematyczne łamanie praw mniejszości polskiej. Naruszane są postanowienia traktatu dotyczące zakazu dyskryminacji (art. 13), ochrony języka polskiego oraz praw politycznych mniejszości.

Litwa regularnie narusza zapisy międzynarodowych konwencji, w tym Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych, nie wprowadzając w życie odpowiednich regulacji dotyczących dwujęzycznych nazw, edukacji w języku polskim czy zwrotu ziemi Polakom. Zmiany w granicach okręgów wyborczych oraz podniesienie progów wyborczych dla mniejszości są jawnym atakiem na prawa polityczne Polaków. Dodatkowo, użycie uzbrojonych sił w czasie wyborów samorządowych w miejscowościach zamieszkanych przez Polaków budzi poważne obawy o uczciwość tych wyborów.

Polska, jako kraj, który ma zobowiązania wobec swoich obywateli i mniejszości poza granicami, powinna stanowczo reagować na wszelkie formy dyskryminacji wobec Polaków na Litwie. Naruszanie praw Polaków na Litwie jest nie tylko sprzeczne z duchem dobrosąsiedzkich relacji, ale stanowi poważne naruszenie prawa międzynarodowego, co wymaga zdecydowanej interwencji polskiej dyplomacji.