Interpelacja w sprawie zgodności działań ARiMR z przepisami prawa Unii Europejskiej dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z interpelacją poselską w sprawie zapewnienia zgodności działań biur powiatowych i oddziałów regionalnych ARiMR z przepisami unijnymi dotyczącymi przyznawania i kontroli płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.

Zwracam uwagę na poważny problem dotyczący stosowanej przez organy ARiMR praktyki nakładania zbyt surowych sankcji wobec producentów rolnych, oskarżanych o tzw. tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści z programów płatności rolnej. Praktyka ta, w mojej ocenie, jest niezgodna z przepisami prawa unijnego, co potwierdza także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym wyrok z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12.

Reprezentując interesy rolników, którzy zostali dotknięci tego rodzaju działaniami ARiMR, stwierdzam, iż w wielu przypadkach decyzje te są podejmowane bez wystarczającej i dogłębnej analizy stanu faktycznego. Organy ARiMR w zbyt dużym stopniu opierają swoje decyzje na powiązaniach rodzinnych lub prawnych między beneficjentami, co w praktyce nie powinno stanowić jedynej podstawy do przypisania sztucznych warunków. Ignorowane są istotne czynniki, takie jak długoletnie funkcjonowanie gospodarstw rolnych, rzeczywiste prowadzenie działalności rolniczej czy brak związku z przekształceniami gospodarstw a kampaniami płatności.

Prawidłowe stosowanie przez organy ARiMR przepisów sankcjonujących tworzenie sztucznych warunków wymaga w każdej sprawie nie tylko ustalenia, że sztuczne warunki zostały stworzone, lecz także określenia, jaka konkretna korzyść – na gruncie której płatności oraz w jakiej wysokości – została uzyskana przez beneficjenta w porównaniu do scenariusza bez tworzenia sztucznych warunków. Dopiero tak ustalona korzyść może zostać wycofana na podstawie przepisów. Pozostałe płatności muszą być wypłacone, ponieważ przepisy unijne nie mają charakteru sankcji karnej ani administracyjnej kary pieniężnej, a więc nie mogą stanowić represji pozbawiającej beneficjenta należnych mu płatności. Tymczasem organy ARiMR stosują sankcje wykluczające beneficjentów, wobec których stwierdzono stworzenie sztucznych warunków, ze wszystkich systemów płatności w danym roku, co jest niezgodne z przepisami unijnymi. Tego rodzaju sankcje są represyjne i mają charakter karny, co stoi w sprzeczności z prawem unijnym.

Należy podkreślić, że obecnie identyfikowane są przypadki, w których sądy administracyjne, dostrzegając nieprawidłowości w działaniach organów ARiMR, uchylały ich decyzje odmawiające płatności lub nakazujące ich zwrot. Warto zaznaczyć, że takie sytuacje - zwłaszcza w przypadkach, gdy wydanie decyzji doprowadziło do upadłości gospodarstwa rolnego - mogą skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa, na podstawie art. 417¹ § 2 Kodeksu cywilnego.

Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy organy ARiMR planują wprowadzenie bardziej szczegółowych wytycznych dotyczących weryfikacji przypadków tworzenia tzw. sztucznych warunków, aby uniknąć nadmiernych i nieuzasadnionych sankcji wobec rolników?
2. Jakie działania podejmą organy ARiMR w celu poprawy analizy stanów faktycznych przy ocenie tworzenia sztucznych warunków, aby zapewnić zgodność z prawem unijnym?
3. Czy ARiMR uwzględni w procesie decyzyjnym historię utworzenia gospodarstw, ich funkcjonowanie oraz brak związku między przekształceniami gospodarstw a kampaniami płatności?
4. Czy organy ARiMR planują zmianę podejścia do sankcji nakładanych na rolników, tak aby odpowiadały one unijnym regulacjom i nie miały charakteru represyjnego?
5. Czy ARiMR podejmie działania mające na celu zreformowanie procedur związanych z weryfikacją sztucznych warunków, aby zapobiec przyszłym przypadkom, w których decyzje administracyjne są uchylane przez sądy z powodu nieprawidłowości w analizie faktycznej?

Z wyrazami szacunku