Interpelacja w sprawie wprowadzania zmian do ustawy o samorządzie gminnym w zakresie diet w wyborach do rad jednostek pomocniczych

W związku z zakwestionowaniem przez wojewodę śląskiego oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach możliwości wypłaty diet członkom komisji wyborczych w wyborach do rad dzielnic miasta Katowice pragnę zasygnalizować przedmiotowy problem oraz zwrócić się z ogromną prośbą o podjęcie pilnych działań prowadzących w konsekwencji do zmiany przepisu art. 35 ustawy o samorządzie gminnym przez dodanie ust. 4, który miałby otrzymać brzmienie:

4. Rada gminy może ustanowić zasady, na jakich członkom komisji wyborczych do organów jednostki pomocniczej będzie przysługiwała dieta za czas realizacji czynności związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem wyborów.

UZASADNIENIE

W związku z przygotowywaniem przyszłych wyborów do rad jednostek pomocniczych miasta Katowice (rad dzielnic) na sesji w dniu 29 lutego 2024 r. Rada Miasta Katowice podjęła 22 uchwały w sprawie zmian w statutach katowickich dzielnic (na tyle dzielnic dzielą się Katowice), w których m.in. dla osób wchodzących w skład okręgowej i obwodowej komisji przyznano zryczałtowaną dietę za czas realizacji czynności związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem tych wyborów w wysokości ustalonej odrębną uchwałą Rady Miasta Katowice.

Wojewoda śląski rozstrzygnięciami nadzorczymi z dnia 5 kwietnia 2024 r. stwierdził nieważność w części tych uchwał. Organ nadzoru powołując się na wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt III OSK 1793/22 podniósł, iż praca w komisjach wyborczych ma charakter społeczny, a fakt wykonywania określonych czynności nie skutkuje nawiązaniem stosunku pracy z gminą. W związku z czym członkom komisji na tej podstawie nie będą przysługiwać diety, wynagrodzenie lub zwrot innych kosztów. Podkreślić trzeba, że ustawodawca nie upoważnił organu stanowiącego gminy do kreowania takiego uprawnienia w drodze uchwały. Rozstrzygnięcie nadzorcze zaskarżono do WSA w Gliwicach, który utrzymał je w mocy. Skargi kasacyjne złożono do NSA. Jedynie na marginesie wypada podnieść, iż organ nadzoru wydając rozstrzygnięcia nadzorcze, nie dostrzegł analogicznego wyroku NSA z dnia 4 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III OSK 1785/22, który dopuszcza wypłatę diet w wyborach do rad jednostek pomocniczych w drodze uchwały rady gminy. Sąd stwierdził, iż skoro Kodeks wyborczy reguluje diety dla członków komisji wyborczych lub innych osób uczestniczących w pracach takich komisji, to tym samym ustalanie diet stanowi zakres materii obejmującej tryb i zasady przeprowadzania wyborów. Ustawodawca poprzez szeroki zakres samodzielności przyznanej radom gmin na regulację trybu i zasad wyborów do organów jednostek pomocniczych nie wyłączył możliwości także przyznania członkom komisji wyborczych diet. Taki sposób wykładni wpisuje się w konstytucyjną pozycję samorządu terytorialnego, którego organy wykonując zadania publiczne powinny korzystać z jak najszerszej samodzielności w ustalaniu zasad i trybu ich wykonywania. Wynika to z konstytucyjnej zasady decentralizacji (art. 15 ust. 1 Konstytucji RP).

Reasumując, wojewoda śląski oraz sąd konsekwentnie stoją na stanowisku, iż nie ma podstawy prawnej – w aktualnym brzmieniu ustawy o samorządzie gminnym – do wypłaty diet w wyborach do rad jednostek pomocniczych. Uniemożliwia to tym samym przeprowadzenie wyborów do rad dzielnic miasta Katowice (w procedury w komisjach zaangażowanych musi być kilkaset osób), a tym samym torpeduje najniższy poziom samorządności lokalnej. Wielu lokalnych społeczników oczekuje na przeprowadzenie takich wyborów, aby móc współpracować dla dobra wspólnoty samorządowej ich małych ojczyzn. Wypada również dodać, iż do tej pory wypłaty diet w wyborach do rad dzielnic przez nikogo nie były kwestionowane, a praktyka wypłaty diet członom komisji wyborczych w wyborach rad jednostek pomocniczych ma miejsce na terenie całego kraju i stała się wręcz oczywistym standardem.

Bardzo proszę o potraktowanie niniejszej interpelacji poselskiej jako przyczynek do podjęcia prac nad zmianą ww. ustawy z uwagi na fakt, iż wielu lokalnych społeczników oczekuje na przeprowadzenie takich wyborów, aby móc współpracować dla dobra wspólnoty samorządowej ich małych ojczyzn. Wypada również dodać, iż do tej pory wypłaty diet w wyborach do rad dzielnic przez nikogo nie były kwestionowane, a praktyka wypłaty diet członom komisji wyborczych w wyborach rad jednostek pomocniczych ma miejsce na terenie całego kraju i stała się wręcz oczywistym standardem.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Czy możliwa jest zmiana ustawy o samorządzie gminnym o cytowany wyżej zapis w art. 35 bądź inny dający podstawę do wypłaty diet członkom komisji wyborczych w wyborach do rad dzielnicowych?