Interpelacja w sprawie opodatkowania wkładów niepieniężnych wnoszonych do spółek przez fundacje rodzinne

Szanowny Panie Ministrze,

ustawą z dnia 26 stycznia 2023 roku (Dz. U. 2023.326 ze zm.) wprowadzono do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej. Celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów. Realizacja celów fundacji rodzinnej umożliwia zatem zabezpieczenie majątku rodziny (w tym przedsiębiorstwa rodzinnej firmy) i kontrolę nad nim, a następnie płynną sukcesję tego majątku.

W art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej wprowadzono zamknięty katalog możliwej aktywności gospodarczej fundacji rodzinnej. Może ona prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie ośmiu obszarów wskazanych w tym przepisie. Konsekwencją naruszenia tej normy jest wysoki, sankcyjny podatek dochodowy. W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, stawka CIT wynosi 25% dochodu fundacji rodzinnej z takiej działalności (art. 24r ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Mając na uwadze, że wszystkie pozostałe przychody fundacji rodzinnej są zwolnione z podatku dochodowego (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), to prowadzenie przez fundacje rodzinne niedozwolonej działalności pozbawione jest ekonomicznego sensu i jest sprzeczne z ideą przepisów o fundacji rodzinnej. Dlatego też interpretacja pojęć określonych w zamkniętym katalogu z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jest jednym z najistotniejszych zagadnień dotyczących funkcjonowania fundacji rodzinnej.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o fundacji rodzinnej (dalej - ustawa), taka fundacja może wykonywać działalność gospodarczą m.in. w zakresie zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. Wskazany przepis ma w założeniu wykluczać profesjonalną działalność handlową fundacji rodzinnej, w tym na rynku nieruchomości. Jak natomiast wskazuje art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy, fundacja rodzinna może też prowadzić działalność gospodarczą w zakresie przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach.

Co istotne, art. 5 ust. 3 ustawy wyraźnie przewiduje, że przepis ust. 1 pkt 1 nie dotyczy praw wynikających z przystąpienia do podmiotów, o których mowa w ust. 1 pkt 3, i uczestnictwa w tych podmiotach oraz składników mienia, o których mowa w ust. 1 pkt 4. Oznacza to, że wszelkie prawa korporacyjne w spółkach (w tym udziały lub akcje i związane z nimi uprawnienia) nie podlegają jakimkolwiek ograniczeniom w zakresie ich „zbywania”. Również samo „przystąpienie” do spółki podlega wyłączeniu z ograniczenia w zakresie zbywania mienia. Oznacza to, że art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy mają charakter lex specialis względem postanowień art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W zakresie wszelkiej działalności fundacji rodzinnej związanej z przystępowaniem do spółek i uczestnictwem w tych spółkach nie stosuje się ograniczeń co do nabywania mienia wyłącznie w celu jego zbycia.

Mimo to w rozstrzygnięciach dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej ukształtował się pogląd wskazujący, że niedozwoloną działalnością fundacji rodzinnej jest m.in. wniesienie przez taką fundację do spółki wkładu niepieniężnego w postaci nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta została nabyta przez fundację rodzinną wyłącznie w celu wniesienia jej do spółki. Interpretacje indywidualne wskazują, że pojęcie zbycia należy rozumieć szeroko - jako dokonywanie wszelkich czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności mienia. Ma to dotyczyć także wniesienia wkładu na pokrycie kapitału zakładowego spółki w zamian za udziały tej spółki.

Wskazany pogląd słusznie kwestionują sądy administracyjne - wskazując na pominięcie przez organ reguły kolizyjnej lex specialis. W ocenie WSA w Poznaniu, wyrażonej w wyroku z 14.05.2024 r. sygn. I SA/Po 152/24, istotne jest rozważenie relacji zachodzącej pomiędzy art. 5 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy. Zdaniem sądu, „postanowienia art. 5 ust. 1 pkt 3 rozważanej ustawy mają charakter lex specialis względem postanowień art. 5 ust. 1 pkt 1 tego aktu. Kierując się przy tym regułą kolizyjną lex specialis derogat legi generali uznać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 3 u.f.r. jako cechujący się większym stopniem szczegółowości, a w konsekwencji węższym zakresem zastosowania znajduje pierwszeństwo przed postanowieniami art. 5 ust. 1 pkt 1 tego aktu. Kierując się powyższym należało uznać, że w opisanych przez skarżącego realiach zdarzenia przyszłego zastosowanie winna znaleźć norma wyrażona w art. 5 ust. 1 pkt 3 u.f.r., a nie wyjątek wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 in fine u.f.r.”.

Zgodnie z art. 8 ustawy o działach administracji rządowej sprawy realizacji dochodów i wydatków budżetu państwa, jak również ochrony interesów Skarbu Państwa - z wyjątkiem spraw, które na mocy odrębnych przepisów przypisane są innym działom należą do działu „finanse publiczne”. Ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych podlega szef Krajowej Administracji Skarbowej, do którego zadań należy z kolei nadzór nad działalnością dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej). Jest to organ wydający wskazane powyżej interpretacje indywidualne.

W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Czy w Pańskiej ocenie przedstawiona powyżej linia interpretacyjna dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej jest prawidłowa?

2. Czy podjął Pan jakiekolwiek działania mające na celu zmianę praktyki interpretacyjnej dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej?

3. Czy planowane jest wydanie interpretacji ogólnej prawa podatkowego dotyczącej opisanego w interpelacji zagadnienia?

4. Czy planowane są jakiekolwiek zmiany legislacyjne prowadzące do usunięcia wyżej opisanych wątpliwości interpretacyjnych?

Z wyrazami szacunku

Sławomir Mentzen