Interpelacja w sprawie negatywnych konsekwencji dla pracodawców związanych z koniecznością ponoszenia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy przez kobiety pozostające w tym samym roku na urlopie związanym z ciążą i rodzicielstwem

Pani Minister!

Zgodnie z art. 180 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.): "Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:
1) 20 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
2) 31 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie;
3) 33 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie;
4) 35 tygodni – w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie;
5) 37 tygodni – w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie".

Dalej, zgodnie z art. 182 § 1a ustawy z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.): "Pracownicy - rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem w wymiarze do:
1) 41 tygodni - w przypadku, o którym mowa w art. 180 § 1 pkt 1;
2) 43 tygodni - w przypadkach, o których mowa w art. 180 § 1 pkt 2-5".

Podkreślenia wymaga, iż celem niniejszej Interpelacji nie jest kierowanie jakiegokolwiek zarzutu co do faktu, oraz warunków udzielanych urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. Bezspornym jest, iż jednym z głównych filarów rozwoju społeczno-kulturowego jest – w miarę możliwości przewidzianych dla aparatu państwowego – pozytywne oddziaływanie na wzrost współczynnika przyrostu naturalnego, oraz umożliwienie Polkom i Polakom należytego wykonywania obowiązków rodzicielskich, przede wszystkim na wczesnym etapie rozwoju dziecka.

Należy jednak zwrócić uwagę, na sygnalizowany przez pracodawców problem, będący niejako konsekwencją warunków, na jakich obliczane oraz finansowane są dni wolne od pracy, podczas korzystania przez pracownika z zwolnienia lekarskiego z tytułu choroby, urlopu macierzyńskiego, czy też rodzicielskiego.

Istotnym jest fakt, iż obecne zasady obliczania ilości dni wolnych od pracy prowadzą do sytuacji, wobec której pracownica korzystająca w okresie ciąży ze zwolnienia lekarskiego, następnie przebywająca na urlopie macierzyńskim, a kolejno rodzicielskim, nie jest w stanie wykorzystać przysługujących jej ustawowo dni wolnych od pracy w wymiarze 20 lub 26 dni w roku. Tym samym, niewykorzystane dni wolne od pracy kumulatywnie skutkują przedłużeniem okresu niewykonywania obowiązków pracowniczych.

Ponownego podkreślenia wymaga, iż niniejsza interpelacja nie stawia zarzutu co do faktu umożliwienia wykorzystania dni wolnych od pracy zgodnie z ich przeznaczeniem. Najważniejszym czynnikiem w przedmiotowej sytuacji jest konieczność poniesienia przez pracodawcę kosztów związanych z wykorzystaniem skumulowanego, w wyżej opisany sposób, okresu dni wolnych od pracy. Za uzasadnione uznać należy wątpliwości zgłaszane przez pracodawców, co do zasadności mechanizmu obciążającego pracodawców za konsekwencje okresów niewykonywania pracy, nawet – tak jak w tym przypadku – z uzasadnionego i wręcz oczywistego powodu. Budżet państwa ponosi koszty związane z wypłatą stosownych zasiłków w okresach korzystania przez pracownika ze zwolnienia lekarskiego z tytułu choroby, urlopu macierzyńskiego, czy też urlopu rodzicielskiego, jednakże to na pracodawcy ciąży konieczność poniesienia kosztów wynikających z kumulowania się niewykorzystanych dni wolnych od pracy.

Nie tracąc z pola widzenia powyższego stanu rzeczy, zasadnym jest rozważenie możliwości wprowadzenia rekompensat finansowych lub uregulowań prawnych przenoszących ciężar związany z pokryciem kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy.

Nadmienić również należy, że w związku z korzystaniem przez pracownika z ww. zwolnień bądź urlopów, to na pracodawcy ciąży obowiązek zachowania dotychczasowego toku czynności w zakładzie pracy, poprzez zmiany organizacyjne, lub zatrudnienie kolejnego pracownika, a tym samym na skutek powyższego, jak sygnalizują pracodawcy, zdają się oni być nadmiernie obciążeni koniecznością pokrycia kosztów niewykorzystanych dni wolnych od pracy.

Trzeba także zwrócić uwagę na fakt, iż zmiana dotychczasowego, niekorzystnego dla pracodawców rozwiązania, prawdopodobnie przyczyni się również do wpływu na wzrost zatrudnienia kobiet zamierzających zajść w ciążę, bowiem rozwiązanie problemu zasygnalizowanego w niniejszej interpelacji wpłynie na poprawę warunków pracodawcy.

Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy do ministerstwa wpływają stanowiska pracodawców w przedmiocie opisanej powyżej problematyki?
2. Jaka jest skala kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie np. rekompensat pieniężnych dla przedsiębiorców, którzy ponoszą przedmiotowe koszty?
4. Czy ministerstwo monitoruje wpływ przedmiotowych kosztów na sytuację przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, dla których powtarzające się nieobecności pracowników mogą być szczególnie dotkliwe?
5. Czy ministerstwo prowadzi prace nad zmianą przepisów, które rozwiązałyby w jakikolwiek sposób negatywne konsekwencje związane z koniecznością pokrycia kosztów niewykonywania pracy z tytułu przysługujących skumulowanych, niewykorzystanych dni wolnych od pracy?

Z poważaniem

Bartosz Romowicz