Interpelacja w sprawie fundacji rodzinnych

Warszawa, dn. 4 września 2024 r.

Szanowny Panie Ministrze,

ponad rok temu, 26 stycznia 2023 r. Sejm Rzeczypospolitej IX kadencji przyjął ustawę o fundacji rodzinnej. Ustawa ta wprowadziła do polskiego prawa rozwiązania zbliżone do funkcjonujących w innych krajach europejskich (Austria, Niemcy, Szwajcaria, Szwecja, Niderlandy, Luksemburg) i została przyjęta głosami zarówno ówczesnych partii rządzących, jak i ugrupowań opozycyjnych. Za projektem głosowali zarówno posłowie Koalicji Obywatelskiej, jak i znaczna większość posłów Lewicy. W głosowaniu z 14 grudnia 2022 następującym po trzecim czytaniu projekt poparty został przez 441 posłów.

Fundacja rodzinna to rozwiązanie dające korzyści podatkowe jej fundatorowi oraz beneficjentom. Taki był cel jej wprowadzenia do polskiego porządku prawnego. Analogiczne rozwiązania od lat funkcjonują z powodzeniem w innych państwach Europy, a ich brak w Polsce szkodził konkurencyjności naszego państwa. W czasie prac legislacyjnych projekt cieszył się więc wsparciem całości środowiska firm rodzinnych.

Ustawa odpowiada na realne potrzeby polskich przedsiębiorców – pozwala zabezpieczyć dalszą egzystencję firmy rodzinnej po śmierci jej założyciela lub jego wycofaniu się z życia zawodowego. Wprowadzone do ustawy rozwiązania podatkowe umożliwiają akumulację rodzimego kapitału, bez którego utrudniony będzie dalszy rozwój gospodarczy naszego kraju.

Ustawa o fundacjach rodzinnych daje też możliwość ochrony rodzinnego majątku, ułatwia długoterminowe planowanie, zapewnia ciągłość działania firmy oraz zabezpiecza ich sukcesje. Fundacje zapobiegają też wyprzedaży polskim firm rodzinnych, które nie mając tego rozwiązania borykały się przeprowadzaniem bezpiecznej sukcesji. Przed wejściem w życie ustawy o fundacjach rodzinnych polscy przedsiębiorcy zmuszeni byli korzystać z rozwiązań prawnych oferowanych przez inne kraje Europy.

Od momentu wejścia ustawy w życie powstało ponad dwa tysiące fundacji rodzinnych – więcej niż zakładali wnioskodawcy projektu. Świadczy to o dużym zainteresowaniu tym rozwiązaniem prawnym.

Rozwiązanie systemowe jakim jest fundacja rodzinna musi być trwałe i nie może być przedmiotem częstych zmian. Taką gwarancję oferowały zagraniczne systemy prawne, w których polski biznes przez lata zakładał fundacje rodzinne. Stabilność reguł prawnych to podstawa stabilnego i przewidywalnego państwa prawa i prowadzenia długoterminowego biznesu.

Tym bardziej niepokojące są zapowiadane przez Ministerstwo Finansów zmiany dotyczące zasad opodatkowania fundacji motywowane rzekomym nadużywaniem tego rozwiązania w celu optymalizacji podatkowych. Tak szybka nowelizacja to zasadnicza zmiana reguł gry i zakwestionowanie długoterminowej idei funkcjonowania fundacji rodzinnych.

Niedopuszczalne jest przywoływanie marginalnych przypadków nieuczciwości w celu uzasadnienia zmian niekorzystnych dla polskich przedsiębiorców. Nagła zmiana przepisów sprzeczna jest też z art. 143 ustawy, który zobowiązuje Radę Ministrów do przeglądu jej skutków i przedstawienia propozycji zmian dopiero po 3 latach jej obowiązywania.

W związku z powyższym bardzo proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Dlaczego Ministerstwo Finansów zamierza wprowadzić zmiany w ustawie przed upływem ustawowego terminu 3 lat od wejścia jej w życie mając świadomość, że jest to sprzeczne z zasadą pewności prawa dotyczącego życia gospodarczego?

1. Na jakiej podstawie wiceminister finansów pan Jarosław Neneman ocenił, że fundacje rodzinne stanowią narzędzie optymalizacji podatkowej? Jaki procent fundacji rodzinnych, zdaniem Ministerstwa Finansów, służy jedynie unikaniu obowiązków podatkowych?

1. Czy narzędzia, którymi obecnie dysponuje Krajowa Administracja Skarbowa, nie są wystarczające, by wykrywać nadużycia przepisów ustawy?

1. Czy planowane wprowadzenie 15-letniego okresu opodatkowania sprzedaży aktywów fundacji rodzinnej nie będzie utrudniało podejmowana decyzji optymalnych dla majątku rodzinnego w dynamicznie zmieniającej się sytuacji gospodarczej?

1. Czy Ministerstwo Finansów ma świadomość, iż wprowadzenie takiego podatku podważa zaufanie podatników do całości systemu podatkowego? Postulowany okres 15 lat jest znacznie dłuższe niż tzw. zwolnienie partycypacyjne obowiązujące alternatywne spółki inwestycyjne czy polskie spółki holdingowe.

1. Dlaczego fundacje rodzinne mają być gorzej niż osoby fizyczne traktowane podatkowo w zakresie opodatkowania sprzedaży aktywów?

1. Czy ministerstwo jest świadome, że wprowadzenie opodatkowania fundacji rodzinnych w zakresie dochodów z najmu lub dzierżawy nieruchomości sprawi, że podatkowo bardziej opłacalny będzie najem prywatny niż wnoszenie nieruchomości do fundacji?

1. Sygnalizowana jest możliwość wprowadzenia sankcji dla fundacji, które prowadzą działalność wykraczającą poza zakres dozwolony ustawą. W takiej sytuacji sąd byłby uprawniony do rozwiązania fundacji, co wiązałoby się z dodatkowym opodatkowaniem jej aktywów. Czy Ministerstwo Finansów ma świadomość, że uprawnienie to może być nadużywane i uderzać we właścicieli majątku oraz ich rodziny?

1. Czy ministerstwo jest świadome wątpliwości konstytucyjnych dotyczących planowanych przepisów dopuszczających możliwość sądowego rozwiązania fundacji rodzinnej?

1. Dlaczego planowane jest poszerzenie podstawy obliczenia daniny solidarnościowej o świadczenia beneficjentów otrzymane z fundacji rodzinnej? Zmiana oznaczałaby podwyżkę podatku dla beneficjentów, którym fundacje wypłacają świadczenia.

1. Czy Ministerstwo Finansów ma świadomość, iż wprowadzenie daniny solidarnościowej dla beneficjentów fundacji rodzinnej, która znacznie zmniejsza atrakcyjność tego rozwiązania jest de facto działaniem prawa wstecz dla tych, którzy fundacje założyli jak również dla tych którzy są w trakcie ich tworzenia?

Zwracam się o pilne udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania – odzwierciedlają one realne obawy polskich przedsiębiorców planujących długoterminową przyszłość swoich firm.

Z wyrazami szacunku

Ryszard Petru
Poseł na Sejm