Interpelacja w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów dotyczących stwierdzenia zgonu i jego przyczyny

Szanowna Pani Minister,

mając na uwadze uwagi zgłaszane do mojego biura, a dotyczące potrzeby nowelizacji przepisów dotyczących stwierdzenia zgonu i jego przyczyny zwracam się z interpelacją poselską w tej sprawie.

Otóż ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z dnia 31 stycznia 1951 roku (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 576) w art. 11 ust. 2 stanowi o obowiązku powołania przez właściwego starostę lekarza lub w razie jego braku osoby do stwierdzenia zgonu i jego przyczyny. Na podstawie wskazanego przepisu Starosta Kościański w 2022 roku powołał do realizacji tego obowiązku lekarza. Regionalna Izba Obrachunkowa w Poznaniu uchwałą 9/428/2024 z dnia 10 kwietnia 2024 roku zakwestionowała wydatek na świadczenie usług stwierdzenia zgonu i jego przyczyny oraz wystawienia karty zgonu osób zmarłych na terenie powiatu kościańskiego, powołując się na sprzeczność z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 roku w sprawie stwierdzania zgonu i jego przyczyny (Dz. U. z 1961 r., Nr 39, poz. 202). Przepis ten stanowi, że wydatki związane z wypłatą wynagrodzeń za wykonywanie czynności związanych z wystawianiem karty zgonu oraz związanych ze zwrotem rzeczywistych kosztów przejazdu, pokrywają właściwe do spraw zdrowia i opieki społecznej organy prezydiów powiatowych rad narodowych. Kolegium Izby stwierdziło, że przytoczone wyżej przepisy nie mogą znaleźć zastosowania w obecnej rzeczywistości, bowiem przepisy rozporządzenia z 1961 roku odnoszą się do powiatów, które w ówczesnych strukturach podziału administracyjnego państwa, stanowiły administrację rządową.

Projekt ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych stanowi, że zgon stwierdza się w miejscu znalezienia zwłok, po wykonaniu czynności obejmujących: 1) zebranie informacji o okolicznościach zdarzenia, w wyniku którego doszło do zgonu lub poprzedzającego zgon oraz przeprowadzenie badania przedmiotowego z ustaleniem ewentualnych obrażeń ciała; 2) dokonanie ustaleń dotyczących czasu zgonu; 3) ustalenie tożsamości osoby zmarłej i zapoznanie się z dokumentami dotyczącymi stanu zdrowia w okresie poprzedzającym zgon, jeżeli jest to możliwe. Natomiast art. 7 ust. 2 wyznacza osoby, które zgon stwierdzają oraz wykonują czynności, o których mowa w ust. 1; wśród nich wymienia się: 1) lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który udziela świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, u którego osoba, której zgon ma być stwierdzony, złożyła deklarację wyboru, o której mowa w art. 10 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2527), w przypadku, w którym ujawnienie zwłok nastąpiło w miejscu udzielania świadczeń przez tego świadczeniodawcę na podstawie umowy o udzielanie świadczeń gwarantowanych w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna, w tym w miejscu zamieszkania wskazanym w tej deklaracji wyboru, i zgłoszenie ich znalezienia nastąpiło w czasie udzielania tych świadczeń przez tego świadczeniodawcę; 2) lekarza udzielającego świadczeń zdrowotnych w podmiocie wykonującym działalność leczniczą w rodzaju ambulatoryjne świadczenia zdrowotne, w którym zgon osoby ma być stwierdzony; 3) lekarza udzielającego świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w ramach hospicjum domowego albo zespołu długoterminowej opieki domowej dla dorosłych, dzieci i młodzieży wentylowanych mechanicznie; 4) lekarza udzielającego świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej w ramach nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej w przypadku, gdy zgon nastąpił w miejscu i w czasie udzielania tych świadczeń lub zgłoszenie znalezienia zwłok dotyczy miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, które znajduje się na obszarze działania i w czasie działania podmiotu realizującego świadczenia określone w umowie o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej; 5) lekarza udzielającego świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz podmiotu nie wykonującego działalności leczniczej w przypadku, gdy zgon nastąpił w tym podmiocie; 6) kierownika zespołu ratownictwa medycznego, o którym mowa w art. 36 ust. 4 i 5 i art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1720, 1733, 2705 i 2770), albo lekarz systemu, ratownik medyczny, albo pielęgniarka systemu, o których mowa w art. 37 ust. 1 i art. 37a tej ustawy, w przypadku: a) odstąpienia od prowadzenia medycznych czynności ratunkowych w sytuacji stwierdzenia znamion śmierci u ratowanej osoby w trakcie prowadzenia tych czynności, b) stwierdzenia po przybyciu na miejsce zdarzenia znamion śmierci u osoby, wobec której miały być podjęte medyczne czynności ratunkowe; 7) koroner, w przypadkach innych niż określone w pkt. 1-6 oraz w sytuacji, gdy osoby, o których mowa w pkt. 1-6, mają wątpliwości, co do określenia przyczyny zgonu, a także w przypadku, o którym mowa w art. 44a ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym; 8) lekarz podmiotu leczniczego, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, w przypadku konieczności stwierdzenia zgonu żołnierza lub pracownika realizujących zadania w ramach użycia jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 396 i z 2022 r. poz. 655). W przypadku braku lekarza albo braku możliwości stwierdzenia przez niego zgonu, dopuszcza się stwierdzenie zgonu oraz wykonanie czynności, o których mowa w ust. 1, przez ratownika medycznego albo pielęgniarkę podmiotu, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.

Projektowane przepisy nie przewidują już kompetencji starosty w kwestii stwierdzania zgonu. Projekt ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o cmentarzach i chowaniu zmarłych w art. 1 zakładał wejście jej w życie 1 lutego 2024 roku. Niestety proces legislacyjny nie został zakończony i ustawa nie zaczęła obowiązywać. W związku tym zwracam się z potrzebą prawnego uregulowania tej kwestii.

Zaznaczyć należy, że w związku z brakiem przejrzystych i spójnych przepisów, wskazujących jednoznacznie kompetencje i obowiązki związane ze stwierdzaniem zgonu i jego przyczyny oraz wystawianiem karty zgonu. Otrzymuję bowiem sygnały, że dochodzi do sytuacji, w których pojawiał się problem ze znalezieniem lekarza do stwierdzenia zgonu. Lekarze bardzo często odwołują się do przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 roku w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyny, który stanowi, że wystawienie karty zgonu jest obowiązkiem lekarza, który ostatni w okresie 30 dni przed dniem zgonu udzielał choremu świadczeń leczniczych.

W powyższym przypadku interpretacja przepisu jest taka, że jeśli pacjent nie był leczony w ciągu ostatnich 30 dni, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej nie ma obowiązku stwierdzenia zgonu. Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej wskazują również, że nie mogą pozostawić pacjentów oczekujących na wizytę i wyjechać w celu stwierdzenia zgonu.

Mając na uwadze dobro obywateli oraz zakwestionowanie przez RIO wydatku na świadczenie usług stwierdzenia zgonu i jego przyczyny oraz wystawienia karty zgonu osób zmarłych, powołując się na sprzeczność z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 roku w sprawie stwierdzania zgonu i jego przyczyny (Dz. U. z 1961 r., Nr 39, poz. 202), zwracam się z pytaniem:

Na ile możliwe jest podjęcie procesu nowelizacji przepisów dotyczących stwierdzenia zgonu i jego przyczyny, tak aby uregulować zapisy o wyżej wymieniony problem?