Interpelacja w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego

Szanowny Panie Ministrze, 

kieruję swoją interpelację w związku ze sprawą rodziny Państwa E. i R. K. oraz ich dzieci: K., T., A. i D. Pod koniec 2023 r. K. trafiła do szwedzkiej rodziny zastępczej, zaś T., A. i D. zostały odebrane rodzicom i wydane władzom szwedzkim, gdy przebywały w Polsce w lipcu 2024 r.  

Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Bruksela II ter (dawniej “bis”) - tj. rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona), uchylające rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 - dalej “rozporządzenie”, stosuje się je do wszystkich państw członkowskich UE, z wyjątkiem Danii. Tym samym zgodnie z punktem 19 podstawy jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka i należy je stosować w myśl tej zasady. Punkt 20 rozporządzenia stanowi, że w celu ochrony dobra dziecka jurysdykcję należy w pierwszej kolejności ustalać według kryterium bliskości. Dlatego też jurysdykcja powinna należeć do sądów państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka (...). Idąc dalej, zgodnie z punktem 21, jeżeli postępowanie w sprawie dotyczącej odpowiedzialności rodzicielskiej jeszcze nie zawisło, a miejsce zwykłego pobytu dziecka ulegnie zmianie w wyniku zgodnej z prawem przeprowadzki, jurysdykcja powinna ulec zmianie stosownie do miejsca pobytu dziecka, aby spełnić kryterium bliskości.  

Na mocy art. 39 ust. 1 rozporządzenia sąd państwa członkowskiego odmawia uznania orzeczenia sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej: 

(...)

b) w przypadku, gdy orzeczenie zostało wydane zaocznie - jeżeli osobie nieobecnej nie doręczono pisma wszczynającego postępowanie lub pisma równorzędnego, w czasie i w sposób umożliwiający jej przygotowanie obrony, chyba że zostanie ustalone, że taka osoba jednoznacznie zgodziła się z orzeczeniem; 

c) na wniosek każdej osoby twierdzącej, że orzeczenie stanowi naruszenie jej odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli orzeczenie zostało wydane bez zapewnienia tej osobie możliwości bycia wysłuchaną; 

(...)".

Idąc dalej, zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - dalej “EKPCz”, naczelną zasadą jest prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego: 

1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. 

2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. 

W zakresie jurysdykcji sądów powszechnych w sprawach międzynarodowych zastosowanie mają art. 7 i 8 rozporządzenia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt. Art. 8 ust. 1 stanowi, że w przypadku zgodnego z prawem przeprowadzenia się dziecka z jednego państwa członkowskiego do innego i uzyskania przez nie w tym państwie nowego zwykłego pobytu jurysdykcja sądów państwa członkowskiego poprzedniego zwykłego pobytu dziecka zostaje – w drodze wyjątku od art. 7 – utrzymana przez okres trzech miesięcy po przeprowadzce, do celów zmiany orzeczenia dotyczącego prawa do osobistej styczności z dzieckiem wydanego w tym państwie członkowskim przed przeprowadzeniem się dziecka, jeżeli osoba, której na podstawie tego orzeczenia przyznano prawo do osobistej styczności z dzieckiem, nadal ma zwykły pobyt w państwie członkowskim poprzedniego zwykłego pobytu dziecka. Ogromne znaczenie ma art. 8 ust. 2 rozporządzenia: ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli osoba uprawniona do osobistej styczności z dzieckiem, o której mowa w ust. 1, uznała jurysdykcję sądów państwa członkowskiego nowego zwykłego pobytu dziecka poprzez udział w postępowaniu przed tymi sądami, nie kwestionując ich jurysdykcji. 

Istotny w całej sprawie jest także art. 363 par. 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. 

W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania: 

1. Jakie działania Ministerstwo Spraw Zagranicznych ma zamiar podjąć na rzecz ochrony polskich obywateli, którzy w momencie przyjazdu do Polski ze Szwecji dysponowali pełnią praw rodzicielskich, co do których kurator nie stwierdził żadnych zaniedbań, a sąd szwedzki nie wydał prawomocnego orzeczenia o zakazie opuszczania kraju, a dzieci zostały i tak odebrane rodzicom? Dlaczego do tej pory ministerstwo nie podjęło jakichkolwiek kroków w tym zakresie?

2. Czy i w jakim terminie ministerstwo skieruje pismo do strony szwedzkiej z wnioskiem o powrót dzieci do rodziców przebywających w Polsce?

3. Dlaczego pozwolono na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo oraz przebywających na terytorium Polski w ręce państwa szwedzkiego, w sytuacji gdy jurysdykcję powinno przejąć państwo polskie na mocy art. 7 i 8 rozporządzenia Bruksela II ter i jednocześnie powinno odmówić wykonania orzeczenia sądu szwedzkiego? 

4. Dlaczego pozwolono na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo oraz przebywających na terytorium Polski w ręce państwa szwedzkiego, w sytuacji gdy orzeczenie sądu polskiego w tym zakresie nie było prawomocne, ponieważ złożono zażalenie od postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Nysie?

5. W jaki sposób Ministerstwo Spraw Zagranicznych zamierza w zakresie całej tej sprawy współpracować z Ministerstwem Sprawiedliwości? Jakie działania zostaną podjęte celem powrotu dzieci do Polski oraz w jakim terminie?