Interpelacja w sprawie odebrania dzieci polskiej rodzinie i wywiezienia ich do Szwecji bez prawomocnego wyroku sądu polskiego

Szanowny Panie Ministrze,

kieruję swoją interpelację w związku ze sprawą rodziny Państwa E. i R. K. oraz ich dzieci: K., T., A. i D. Pod koniec 2023 r. K. trafiła do szwedzkiej rodziny zastępczej, zaś T., A. i D. zostały odebrane rodzicom i wydane władzom szwedzkim, gdy przebywały w Polsce w lipcu 2024 r.

Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia Bruksela II ter (dawniej “bis”) - tj. rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja przekształcona), uchylającego rozporządzenie (WE) nr 2201/2003 - dalej “rozporządzenie”, stosuje się je do wszystkich państw członkowskich UE, z wyjątkiem Danii. Tym samym zgodnie z pkt 19 podstawy jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej ukształtowane są zgodnie z zasadą dobra dziecka i należy je stosować w myśl tej zasady. Punkt 20 rozporządzenia stanowi, że w celu ochrony dobra dziecka jurysdykcję należy w pierwszej kolejności ustalać według kryterium bliskości. Dlatego też jurysdykcja powinna należeć do sądów państwa członkowskiego zwykłego pobytu dziecka (...). Idąc dalej, zgodnie z pkt 21, jeżeli postępowanie w sprawie dotyczącej odpowiedzialności rodzicielskiej jeszcze nie zawisło, a miejsce zwykłego pobytu dziecka ulegnie zmianie w wyniku zgodnej z prawem przeprowadzki, jurysdykcja powinna ulec zmianie stosownie do miejsca pobytu dziecka, aby spełnić kryterium bliskości.

Na mocy art. 39 ust. 1 rozporządzenia sąd państwa członkowskiego odmawia uznania orzeczenia w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej:

"(...)

b) w przypadku, gdy orzeczenie zostało wydane zaocznie - jeżeli osobie nieobecnej nie doręczono pisma wszczynającego postępowanie lub pisma równorzędnego, w czasie i w sposób umożliwiający jej przygotowanie obrony, chyba że zostanie ustalone, że taka osoba jednoznacznie zgodziła się z orzeczeniem;

c) na wniosek każdej osoby twierdzącej, że orzeczenie stanowi naruszenie jej odpowiedzialności rodzicielskiej, jeżeli orzeczenie zostało wydane bez zapewnienia tej osobie możliwości bycia wysłuchaną;

(...)".

Idąc dalej, zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności - dalej “EKPCz”, naczelną zasadą jest prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego:

1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.

2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.

W zakresie jurysdykcji sądów powszechnych w sprawach międzynarodowych zastosowanie mają art. 7 i 8 rozporządzenia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt. Art. 8 ust. 1 stanowi, że w przypadku zgodnego z prawem przeprowadzenia się dziecka z jednego państwa członkowskiego do innego i uzyskania przez nie w tym państwie nowego zwykłego pobytu, jurysdykcja sądów państwa członkowskiego poprzedniego zwykłego pobytu dziecka zostaje – w drodze wyjątku od art. 7 – utrzymana przez okres trzech miesięcy po przeprowadzce, do celów zmiany orzeczenia dotyczącego prawa do osobistej styczności z dzieckiem wydanego w tym państwie członkowskim przed przeprowadzeniem się dziecka, jeżeli osoba, której na podstawie tego orzeczenia przyznano prawo do osobistej styczności z dzieckiem, nadal ma zwykły pobyt w państwie członkowskim poprzedniego zwykłego pobytu dziecka. Ogromne znaczenie ma art. 8 ust. 2 rozporządzenia: ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli osoba uprawniona do osobistej styczności z dzieckiem, o której mowa w ust. 1, uznała jurysdykcję sądów państwa członkowskiego nowego zwykłego pobytu dziecka poprzez udział w postępowaniu przed tymi sądami, nie kwestionując ich jurysdykcji.

Istotny jest także art. 363 par. 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.

W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Jakie działania ministerstwo podjęło na rzecz ochrony polskich obywateli, którzy w momencie przyjazdu do Polski ze Szwecji dysponowali pełnią praw rodzicielskich, co do których kurator nie stwierdził żadnych zaniedbań, a sąd szwedzki nie wydał prawomocnego orzeczenia o zakazie opuszczania kraju?

2. Czy ministerstwo skierowało pismo do strony szwedzkiej o cofnięcie wniosku o wydanie dzieci, a jeśli tak, to jakie zawarto w nim żądania strony polskiej i na jakiej podstawie prawnej je oparto?

3. Czy ministerstwo brało pod uwagę, że w momencie powrotu rodziny do Polski nie istniało jakiekolwiek prawomocne orzeczenie sądu szwedzkiego, które ograniczałoby władzę rodzicielską rodziców lub zabraniało przekraczania granicy Szwecji? Jeżeli tak, w jaki sposób ten fakt został odzwierciedlony w piśmie kierowanym do władz szwedzkich?

4. Dlaczego ministerstwo pozwoliło na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo w ręce państwa szwedzkiego, w sytuacji gdy jurysdykcję powinno przejąć państwo polskie na mocy art. 7 i 8 rozporządzenia Bruksela II ter i jednocześnie odmówić wykonania orzeczenia sądu szwedzkiego?

5. Dlaczego ministerstwo pozwoliło na wydanie dzieci posiadających polskie obywatelstwo w ręce państwa szwedzkiego, w momencie gdy orzeczenie polskiego sądu rejonowego w przedmiocie umorzenia postępowania o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej rodziców dzieci -obywateli Polski - było nieprawomocne i przysługiwał od niego środek odwoławczy w postaci zażalenia?

6. Dlaczego ministerstwo nie zabiegało o przekazanie dzieci obywatelstwa polskiego do polskiej rodziny spokrewnionej zamiast ich wydania władzom szwedzkim? A jeżeli zabiegało, to w jaki sposób i jaką otrzymało odpowiedź od państwa szwedzkiego?

7. Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki celem odzyskania jurysdykcji polskiej? Jeżeli tak, jakie oraz kiedy?

8. Czy minister jako prokurator generalny, kierując się dobrem dzieci, ma zamiar podjąć kroki celem doprowadzenia do znalezienia jednej rodziny zastępczej dla całej czwórki rodzeństwa? Aktualnie dzieci przebywają w trzech różnych rodzinach zastępczych, co sprzyja powstawaniu traumy i problemów w prawidłowym rozwoju dzieci? Najmłodsza dziewczynka ma zdiagnozowany autyzm, a jej separacja od reszty rodzeństwa powoduje pogłębianie się objawów choroby. Co więcej, dzieci zostały odebrane rodzicom w ubraniach do spania, bez uzyskania jakichkolwiek informacji o ich stanie zdrowia i konieczności chociażby przyjmowania odpowiednich leków.

9. Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki w celu wyjaśnienia możliwości popełnienia przestępstw lub przewinień dyscyplinarnych ze strony polskiego sądu rejonowego w zakresie błędnego uznania jurysdykcji szwedzkiego sądu, wykonania orzeczenia zagranicznego, które mogło naruszyć art. 7 i 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także wydania postanowienia o odebraniu dzieci rodzicom (bez ich udziału), pomimo odroczenia rozprawy na okres kolejnych 2 miesięcy celem dostarczenia dodatkowych dokumentów przez rodziców?

10. Czy minister jako prokurator generalny ma zamiar podjąć kroki w celu wyjaśnienia możliwości popełnienia przestępstw lub przewinień dyscyplinarnych ze strony kurator, która podczas odbierania dzieci rodzicom nie wręczyła im postanowienia sądu, a także wobec kierownictwa domu dziecka w Strzegowie, które bez podania podstawy prawnej uniemożliwiało rodzicom kontakt z dziećmi?

11. Czy ministerstwo, pozwalając na wydanie dzieci państwu szwedzkiemu, brało pod uwagę orzecznictwo TSUE dokumentujące ogromną skalę naruszeń ze strony skandynawskich urzędów socjalnych w zakresie odbierania dzieci obywatelom innych państw? Jeżeli tak, jakie były podstawy wydania zgody na ekstradycję dzieci z Polski do Szwecji?