Interpelacja w sprawie zakupu i rewitalizacji gruntów Reduty Ordona w Warszawie

Szanowna Pani Minister,

w 2015 roku dzięki staraniom społeczników z Komitetu Zachowania Reduty Ordona istniejąca część szańca i pola bitwy (ok. 2,33 ha) została wpisana do rejestru zabytków i wpis ten ostatecznie został utrzymany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2022 roku.

Organizacje skupione w Komitecie Zachowania Reduty Ordona zdołały częściowo zapewnić skuteczną ochronę pozostałości szańca i wykluczać zabudowę terenu. Jednakże sytuacja prawna i przyszłość szańca Reduty Ordona pomiędzy Alejami Jerozolimskimi a ul. Na Bateryjce w Warszawie jest niepewna albowiem na zabudowę tego terenu pozwala miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, uchwalony wcześniej i dotąd niezmieniony.

Prywatni właściciele i deweloperzy, do których należy połowa terenu wpisanego do rejestru zabytków, próbują zagospodarować zgodnie z własnymi interesami finansowymi pod zabudowę, wśród której zaginie i zostanie zapomniana:

- część zachodnią (z pozostałościami prochowni i umocnień czoła Reduty, gdzie znajdowały się stanowiska dział i toczył się najcięższy bój) mają w dzierżawie wieczystej dwaj deweloperzy: hiszpańska firma Tremon Polska SA (ok. 0,7 ha) i firma Dynamic Development (ok. 0,06 ha),
- trzy działki w części wschodniej (z pozostałościami umocnień szyi Reduty) były i przypuszczalnie są nadal własnością osób fizycznych (łącznie ok. 0,4 ha),
- część północna należy do pasa drogowego Alej Jerozolimskich (Skarb Państwa, ok. 0,5 ha),
- w części środkowej (z dziedzińcem, pozostałościami umocnień boku południowego i bramy) oraz wzdłuż ul. Na Bateryjce znajdują się działki, należące do miasta Warszawy (łącznie z tą uliczką i działkami w dzierżawie czasowej ok. 0,67 ha).

Działania mające na celu przywrócenie pamięci o zabytku w przestrzeni społecznej podejmowały dotychczas wyłącznie organizacje pozarządowe takie jak Komitet Zachowania Reduty Ordona. Komitet ocenił, że jedyną drogą, gwarantującą ocalenie Reduty i zagospodarowanie tego miejsca w sposób odpowiadający jego randze, jest wykupienie terenu z rąk prywatnych przez władze samorządowe lub państwowe. W 2021 roku doszło do rozmów o przyszłości Reduty Ordona między przedstawicielami Komitetu, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędu ds. Kombatantów, Dzielnicy Ochota i Muzeum Historii Polski. Na ich podstawie w styczniu 2022 roku Komitet przygotował rekomendację zawierającą analizę wszystkich uwarunkowań i rekomendował:

- zachowanie historycznego ukształtowania pola bitwy (stoki wzgórza, dziedziniec Reduty) i wszystkich zachowanych pod powierzchnią ziemi elementów fortyfikacji,
- wykluczenie zabudowy na tym obszarze i zagospodarowania terenu zielenią (park pamięci) z uczytelnieniem przebiegu fortyfikacji (różne możliwości - od zaznaczenia w powierzchni terenu po częściową rekonstrukcję wału i fosy, z ustawionymi na ławach działowych replikami armat i haubic),
- poza budową odpowiedniego pomnika możliwe jest wykonanie krypty grobowej i obiektu muzealnego (w sposób nienaruszający elementów fortyfikacji i układu przestrzennego szańca), w których zostałyby złożone szczątki poległych i wyeksponowane odnalezione tu przedmioty.

Dotychczasowa ocena sytuacji przez Ministra Piotra Glińskiego sprowadzała się do stwierdzenia, że postulowane działania są „zbyt drogie” i maksymalistyczne. Tymczasem działania podejmowane przez społeczników zmierzających do ocalenia Reduty Ordona od zapomnienia i dewastacji uwzględniają bezcenny i niemierzalny w bilansach zysków deweloperów aspekt kulturalny, historyczny, społeczny i patriotyczny.

Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego będzie skłonne utworzyć zespół złożony z przedstawicieli instytucji państwowych, Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, zainteresowanych środowisk społecznych, specjalistów i historyków w celu przygotowania i przeprowadzenia debaty mającej na celu wypracowanie ogólnych zasad ochrony konserwatorskiej i zagospodarowania terenu Reduty jako miejsca pamięci narodowej?
2. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego może podjąć działania w celu powołania placówki muzealnej, która zarządzałaby całym terenem Reduty dążąc do upamiętnienia wydarzeń historycznych, prowadzenia badań archeologicznych, szerzenia i propagowania znaczenia kulturowego i historycznego Reduty Ordona?
3. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego może rozważyć, po znalezieniu odpowiednich środków, wykup terenu?

Z poważaniem

Klaudia Jachira
Posłanka na Sejm RP