Interpelacja w sprawie wprowadzenia zmian legislacyjnych w celu ułatwienia pracy zarobkowej opiekunom osób niesamodzielnych ze znacznymi niepełnosprawnościami

Biskupiec, 4 lipca 2024 r.

Szanowna Pani Minister,

zgodnie z art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu i posła i senatora zwracam się z interpelacją w sprawie wprowadzenia zmian legislacyjnych w celu ułatwienia pracy zarobkowej opiekunom osób niesamodzielnych ze znacznymi niepełnosprawnościami. Rozwiązaniem będzie stworzenie systemu zachęcającego pracodawców do zatrudniania opiekunów na identycznej zasadzie jak obecnie wspierane jest zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami.

Ustawa o świadczeniu wspierającym z lipca 2023 r. wprowadziła zmiany, na mocy których opiekunowie dorosłych osób niesamodzielnych powinni podejmować zatrudnienie. Problem w tym, że wielu opiekunów mimo najszczerszych chęci nie jest w stanie podjąć pracy z powodu braku dyspozycyjności. Nie mogą na przykład pracować w systemie zmianowym, a jedynie w godzinach, gdy dzieci/podopieczni przebywają w szkołach, warsztatach terapii zajęciowej lub w dziennych domach pomocy społecznej. Ten brak konkurencyjności automatycznie wyklucza ich z pracy w handlu, gastronomii czy wielu innych sektorach usług.

Problem można szybko i skutecznie rozwiązać, zachęcając pracodawców do zatrudniania opiekunów, identycznie jak obecnie są zachęcani do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. W tym celu wystarczy zmienić ustawę z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wprowadzając zapis, że przepisy dotyczą również opiekunów osób niesamodzielnych. Skoro państwo w celu wyrównywania szans dopłaca pracodawcom do zatrudnienia osoby z niepełnosprawnościami, zgodnie z regułą sprawiedliwości społecznej powinno tak samo wspierać opiekunów, rekompensując pracodawcom ich mniejszą dyspozycyjność, częstsze absencje, niższą gotowość do szkoleń itd.

Obecnie PFRON dofinansowuje wynagrodzenia ok. 230 tys. zatrudnionych osób z niepełnosprawnościami. Kwoty zależą od stopnia niepełnosprawności, średnio wynosząc od 2,4 tys. zł miesięcznie dla pracowników ze znacznym stopniem do 500 zł dla pracowników ze stopniem lekkim. Jeśli przyjmiemy średnią wysokość dofinansowania na poziomie 1,5 tys. zł miesięcznie i 18 tys. zł rocznie na jedną osobę, rocznie na ten cel z budżetu PFRON idzie ponad 4,1 mld zł. Należy się jednak zastanowić, czy wszystkie te wydatki są faktycznie uzasadnione. Teraz do uzyskania lekkiego stopnia niepełnosprawności predysponują tak powszechne i skutecznie leczone schorzenia jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu II, choroby tarczycy czy zespół depresyjny, a do umiarkowanego np. zwyrodnienia stawów albo znaczna otyłość. Otwarte pozostaje pytanie, czy każdy pracownik z takim schorzeniem rzeczywiście bardziej potrzebuje opieki państwa w utrzymaniu zatrudnienia niż opiekun osoby całkowicie niesamodzielnej, funkcjonującej w najlepszym wypadku na poziomie kilkuletniego dziecka.

Z uwagi na fakt, że wzrasta społeczne zapotrzebowanie na pracę opiekunów osób niesamodzielnych, proszę o jak najszybsze wprowadzenie proponowanych przeze mnie zmian. Przyznanie opiekunom praw, jakie posiadają pracujące osoby z niepełnosprawnościami, będzie sprawiedliwe i dużo tańsze od wysyłania ich na zasiłki skutkujące wykluczeniem społecznym.

Proszę również o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy MRPiPS rozważa możliwość zrównania statusu zawodowego opiekunów osób niesamodzielnych ze statusem zawodowym osób z niepełnosprawnościami i czy trwają prace legislacyjne w tym kierunku?

2. Ile obecnie zatrudnionych jest osób z orzeczeniem o niepełnosprawności i ile z nich to osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności?

3. Czy od stycznia 2025 r. opiekunowie osób niesamodzielnych będą mogli korzystać ze wsparcia państwa w zatrudnieniu identycznie jak dziś korzystają osoby z niepełnosprawnościami?

Z wyrazami szacunku