Interpelacja w sprawie zmian w przepisach prawa ułatwiających funkcjonowanie placówek wychowania pozaszkolnego

Szanowna Pani Minister!

W ostatnim czasie miałem przyjemność spotkać się z Polskim Stowarzyszeniem Wychowania Pozaszkolnego im. Aleksandra Kamińskiego z siedzibą w Krakowie, które powstało w 2001 roku, zrzeszającym dyrektorów i nauczycieli placówek wychowania pozaszkolnego. PSWP przedstawiło mi propozycję zmian w przepisach prawa, ułatwiających funkcjonowanie placówek wychowania pozaszkolnego. Największym problemem obecnie jest dostosowanie prawa oświatowego do specyfiki pracy placówek wychowania pozaszkolnego i zróżnicowana interpretacja tego prawa przez organy prowadzące i organy sprawujące nadzór pedagogiczny w różnych miejscach w kraju. Dlatego zdaniem dyrektorów placówek wychowania pozaszkolnego potrzebne są następujące zmiany w prawie:

I. Zmiana zapisu w art. 15 ustawy Prawo oświatowe, czyli uwzględnienie w tym artykule również placówek oświatowo-wychowawczych, co umożliwi zatrudnienie osób niebędących nauczycielami, a mających bezcenne umiejętności i wiedzę jak np. różnego rodzaju twórcy ludowi czy np. modelarze.

Propozycja:

1. W uzasadnionych przypadkach w przedszkolu publicznym może być, za zgodą kuratora oświaty, zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem do prowadzenia zajęć rozwijających zainteresowania, posiadająca przygotowanie uznane przez dyrektora przedszkola za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć. Przepisy ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio.

2. W uzasadnionych przypadkach w szkole publicznej i w publicznej placówce oświatowo-wychowawczej może być, za zgodą kuratora oświaty, a w przypadku szkoły artystycznej - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, zatrudniona osoba niebędąca nauczycielem, posiadająca przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć.

3. Osobę, o której mowa w ust. 2, zatrudnia się na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510, 1700 i 2140 oraz z 2023 r. poz. 240), z tym że do tej osoby stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć edukacyjnych nauczycieli oraz ustala się jej wynagrodzenie nie wyższe niż 184% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. Organy prowadzące szkoły mogą upoważniać dyrektorów szkół, w indywidualnych przypadkach, do przyznawania wynagrodzenia w wyższej wysokości.

4. Osoba, o której mowa w ust. 2, może być zatrudniona w szkole i placówce, jeżeli spełnia warunki, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. W celu potwierdzenia spełnienia warunku, o którym mowa w art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, osoba ta, przed nawiązaniem stosunku pracy, jest obowiązana przedstawić dyrektorowi szkoły informację z Krajowego Rejestru Karnego.

II. Wnioskowana jest zmiana zapisów rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli poprzez dodanie artykułu dedykowanego nauczycielom placówek wychowania pozaszkolnego:

Propozycja:

1. Dodanie dodatkowego ustępu do § 3 o treści:

Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w placówce wychowania pozaszkolnego posiada również osoba, która ukończyła:

- studia pierwszego stopnia lub pierwszego i drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie prowadzone zgodnie z nowym standardem kształcenia na dowolnym kierunku, posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny zgodny z rodzajem prowadzonych zajęć lub

- studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie prowadzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed dniem 3 sierpnia 2019 r. na dowolnym kierunku (dowolnej specjalności), posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny zgodny z rodzajem prowadzonych zajęć.

2. Ewentualnie sugerowana jest zmiana § 3.2, rozszerzając ten ustęp o placówki wychowania pozaszkolnego.

Obecnie wymagane jest wykształcenie wyższe kierunkowe, które w przypadku np. kół modelarskich czy tańca ludowego, tańca towarzyskiego, breakdance itp. po prostu nie istnieją, a zatrudnienie osób o wymaganym wykształceniu w kołach typu: szachy, krawiectwo, ceramika, szkło, mażoretki nawet koło filmowe czy turystyczne, szczególnie w mniejszych miejscowościach, jest po prostu nierealne. Należałoby zezwolić na pracę osobom z niepełnym wyższym wykształceniem lub pełnym niekierunkowym uzupełnionym o kursy kwalifikacyjne, oczywiście z przygotowaniem pedagogicznym. Ważnym byłoby też umożliwienie zatrudnienia osób po średniej szkole muzycznej (kiedyś prawo dawało takie możliwości), do pracy w charakterze akompaniatora lub do pracy w kapeli ludowej, gdzie nauczycielem prowadzącym jest inny nauczyciel.

III. Prośba ww. środowisk dotyczy także zmiany zapisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Propozycja:

§ 7.2. W przedszkolach ogólnodostępnych, innych formach wychowania przedszkolnego i szkołach ogólnodostępnych, w placówkach wychowania pozaszkolnego, w których kształceniem specjalnym są objęci uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone, zatrudnia się dodatkowo:

1) nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych lub specjalistów lub

3) pomoc nauczyciela
- z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

3. W przedszkolach ogólnodostępnych, innych formach wychowania przedszkolnego i szkołach ogólnodostępnych, w placówkach wychowania pozaszkolnego, w których kształceniem specjalnym są objęci uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na inne niż wymienione w ust. 2 niepełnosprawności, niedostosowanie społeczne lub zagrożenie niedostosowaniem społecznym, za zgodą organu prowadzącego, można zatrudniać dodatkowo:

1) nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia odpowiednio uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym lub specjalistów, lub

3) pomoc nauczyciela
- z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Placówki wychowania pozaszkolnego przyjmują dzieci, które mają orzeczenia lub opinię z poradni psychologiczno–pedagogocznej, także dzieci autystyczne czy z zespołem Aspergera. Istnieje ogromna potrzeba zatrudnienia nauczycieli wspomagających, nauczycieli specjalistów lub przynajmniej pomocy nauczyciela oraz psychologa podobnie jak w szkołach i przedszkolach. Na razie prawo oświatowe takich możliwości nie przewiduje. Praktyka uczy jednak, że osoby takie w placówkach są niezbędne, szczególnie w okresie nasilenia popandemicznych problemów młodzieży.

IV. Istnieje także potrzeba, aby umożliwić nauczycielom placówek wychowania pozaszkolnego – korzystanie ze świadczeń kompensacyjnych, które przysługują pozostałym nauczycielom szkół i placówek systemu oświaty.

Zaproponowane wyżej zmiany w prawie to jedna z dróg do wyrównania statusu nauczycieli placówek wychowania pozaszkolnego wobec innych nauczycieli systemu oświaty i podkreślania roli placówek wychowania pozaszkolnego w edukacji nieformalnej oraz w wychowaniu młodego człowieka jako przyszłego odbiorcy kultury, społecznika, obywatela. Zmiany te znacznie przyczynią się do poprawy warunków pracy w placówkach wychowania pozaszkolnego, pomogą dyrektorom w pozyskaniu wartościowej kadry nauczycielskiej, przyczynią się do podniesienia poziomu i jakości pracy dydaktycznej.

Szanowna Pani Minister!

W związku z powyższym proszę o ustosunkowanie się do powyższych propozycji zmian w ustawie Prawo oświatowe oraz wskazanych w niniejszej interpelacji rozporządzeń.

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej zna problemy funkcjonowania placówek wychowania pozaszkolnego?
2. Czy trwają inne prace w ministerstwie dotyczące zmian w przepisach dotyczących placówek wychowania pozaszkolnego oraz w zakresie przedstawionym powyżej?

Z wyrazami szacunku

Marek Krząkała
Poseł na Sejm RP