Interpelacja w sprawie zakazu przebywania w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białoruś

Szanowny Panie Ministrze,

29 maja 2024 roku na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt rozporządzenia MSWiA w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białoruś. Wbrew zapowiedziom premiera Donalda Tuska, który na konferencji prasowej informował, że przy granicy z Republiką Białoruś zostanie wprowadzona strefa buforowa o szerokości „mniej więcej 200 metrów”, załącznik do projektu rozporządzenia przewiduje, iż strefa obejmie 2–3 km, a w przypadku terenów Białowieskiego Parku Narodowego nawet do 7 km.

Doświadczenie wprowadzonego w pasie nadgranicznym stanu wyjątkowego w 2021 roku pokazało, że takie rozwiązanie utrudnia działanie mediów i organizacji humanitarnych. Wskazywali na to wielokrotnie politycy obecnej koalicji rządzącej, wśród nich premier Donald Tusk. W sierpniu 2021 roku obecny premier postulował następujące działania:

1. „Dostarczyć natychmiast pomoc, która jest niezbędna dla tych ludzi, żeby przeżyć (...). To nie zmienia żadnego paradygmatu politycznego. Nic się nie zawali, żaden system, jeśli poda się lekarstwo, chleb i wodę”.
2. Koczującym na polsko-białoruskiej granicy „pomóc, przewieźć do ośrodka, zarejestrować i rozpatrzyć wnioski azylowe”.
3. „Rozpocząć naprawdę profesjonalną akcję dyplomatyczną”.

Na polsko-białoruskiej granicy wciąż giną ludzie. Nie ma tygodnia, w którym nie dochodziłoby do kolejnych tragedii. Zamiast przewidzianej prawem procedury azylowej wciąż stosowane są nielegalne, zagrażające życiu i zdrowiu wywózki, tzw. push-backi. Jak piszą organizacje humanitarne, od momentu zaprzysiężenia obecnego rządu 13 grudnia 2023 roku zostały w ten sposób potraktowane ponad cztery tysiące osób. Ta praktyka nie różni się od tego, co działo się za rządów PiS.

Zamknięcie strefy przygranicznej oznacza odebranie dostępu do niej mediom. 6 września 2021 roku, podczas sejmowej debaty nad rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 2 września 2021 roku w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego, mówił Pan, Panie Ministrze: „Odcinanie mediów jest odcinaniem opinii publicznej od rzetelnej informacji. Dlaczego boicie się mediów na granicy? Ukrywanie tego, co się dzieje, jest fatalną praktyką”. Trudno się z tą oceną nie zgodzić.

W związku z powyższym na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1339) prosimy o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy celem projektowanego rozporządzenia jest ukrycie sytuacji takich, jak zarejestrowana na filmie, w którym – jak alarmowało Podlaskie Ochotnicze Pogotowie Humanitarne – widać osobę nieprzytomną wynoszoną przez służby za zaporę?
2. Podczas posiedzenia w dniu 6 września 2021 roku Sejm głosował nad wnioskiem klubu Lewicy o uchylenie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego. Ze 114 obecnych w trakcie głosowania posłów i posłanek Koalicji Obywatelskiej za uchyleniem rozporządzenia głosowało 114 osób. Czym różni się obecna sytuacja od tamtej? Co uzasadnia tak radykalną zmianę stanowiska Koalicji Obywatelskiej w kwestii ograniczania dostępu do terenu przygranicznego?
3. W uzasadnieniu projektu rozporządzenia znajduje się zapis: „Jednocześnie przepisy ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej w art. 12b przewidują szereg wyjątków, które pozwolą w znacznym stopniu ograniczyć oddziaływanie przepisów projektowanej regulacji w wymiarze społecznym”. Jakie wyjątki w stosowaniu rozporządzenia przewiduje ministerstwo? Dlaczego nie zostały one uwzględnione w opublikowanym projekcie?
4. Czy czasowy zakaz przebywania będzie dotyczyć przedstawicieli mediów?
5. Czy rząd konsultował wprowadzenie zakazu przebywania na obszarze przygranicznych gmin z ich władzami samorządowymi?
6. Czy rząd oszacował straty, jakie zostaną poniesione przez mieszkańców w efekcie wprowadzenia zakazu przebywania w obszarze przygranicznym w proponowanym kształcie? Czy rząd przewiduje pomoc w postaci rekompensat dla mieszkańców, którzy utrzymywali się z turystyki na terenie objętym rozporządzeniem?
7. Czy przywołane powyżej wypowiedzi Donalda Tuska i Pana, Panie Ministrze, powinniśmy rozumieć tak, że słowa wypowiedziane przez polityków Platformy Obywatelskiej przestają mieć znaczenie, gdy kończy się kampania wyborcza?