Interpelacja w sprawie rzeczywistego przygotowania ochrony ludności i obrony cywilnej oraz odpowiedzialności za zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora kieruję do Pana Ministra interpelację w sprawie rzeczywistego przygotowania systemu ochrony ludności i obrony cywilnej do zagrożeń oraz skuteczności nadzoru nad realizacją zadań w tym obszarze.

Wojna za naszą wschodnią granicą, zagrożenia hybrydowe oraz ryzyko zakłócenia dostaw energii, wody i łączności wymagają przygotowania państwa do ochrony mieszkańców w warunkach poważnego kryzysu. Obywatele mają prawo oczekiwać jasnej odpowiedzi na podstawowe pytania: gdzie mogą znaleźć schronienie, jak otrzymają pomoc i które instytucje będą odpowiadały za ich bezpieczeństwo?

O gotowości systemu nie świadczy samo przyjęcie programu, utworzenie ewidencji czy ogłoszenie wielkości nakładów. Świadczą o niej dostępne i sprawne obiekty ochronne, wyposażone służby, przeszkoleni pracownicy oraz procedury sprawdzone podczas praktycznych ćwiczeń. Obiekt wpisany do wykazu, który pozostaje zamknięty, niedostępny albo wymaga remontu, nie zapewnia mieszkańcom rzeczywistej ochrony.

Nie do przyjęcia byłoby przedstawianie formalnego wykonania obowiązków jako dowodu przygotowania państwa, jeżeli w sytuacji zagrożenia mieszkańcy nie wiedzieliby, dokąd się udać, a administracja nie potrafiłaby uruchomić dostępnych zasobów. Szczególnej uwagi wymagają dzieci, osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz pacjenci placówek medycznych i opiekuńczych, którzy nie zawsze mogą samodzielnie zadbać o swoje bezpieczeństwo.

Odpowiedzialność administracji centralnej obejmuje wyznaczanie standardów, koordynację, wsparcie i nadzór. Nie można przerzucać całego ciężaru przygotowań na samorządy, pozostawiając je bez wystarczających środków, informacji i narzędzi. Konieczne jest również sprawdzenie, czy wydatki publiczne prowadzą do powstania zdolności faktycznie dostępnych w sytuacji kryzysowej.

W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jak resort ocenia aktualną gotowość systemu ochrony ludności i obrony cywilnej? Jakie mierniki stosuje i jakie braki uznaje za najpilniejsze do usunięcia?

2. Ile miejsc w schronach, ukryciach i miejscach doraźnego schronienia jest faktycznie dostępnych dla mieszkańców? Proszę o odrębne dane dla każdej kategorii, z podziałem na województwa i datą ostatniej weryfikacji.

3. Jaki odsetek mieszkańców może skorzystać z dostępnych miejsc schronienia? Czy oceniono również czas dotarcia do tych obiektów i występujące różnice między miastami a obszarami wiejskimi?

4. Ile obiektów ujętych w ewidencjach pozostaje niedostępnych, niesprawnych lub wymaga prac? Jakie terminy i finansowanie przewidziano dla doprowadzenia ich do gotowości?

5. Kto odpowiada za udostępnienie obiektów w sytuacji zagrożenia? Czy sprawdzono możliwość ich szybkiego otwarcia, oznakowanie, wyposażenie oraz dostępność dla osób z ograniczoną mobilnością?

6. Czy mieszkańcy mają dostęp do aktualnej i zrozumiałej informacji o miejscach schronienia oraz zasadach korzystania z nich? Jak weryfikuje się prawidłowość i aktualność tych informacji?

7. Ile gmin i powiatów przeprowadziło praktyczne ćwiczenia ewakuacji oraz udzielania pomocy ludności? Jakie najważniejsze uchybienia ujawniono i czy sprawdzono ich usunięcie?

8. Jak przygotowano ewakuację i ochronę szkół, szpitali, domów pomocy społecznej oraz osób wymagających wsparcia w miejscu zamieszkania? Kto koordynuje te działania i czy uzgodniono dostępny transport?

9. Czy sprawdzono zdolność administracji i służb do działania przy jednoczesnym braku energii, Internetu i telefonii komórkowej? Jakie rozwiązania awaryjnej łączności pozostają w rzeczywistej gotowości?

10. Jak zapewniono awaryjne zaopatrzenie ludności w wodę, żywność, podstawowe środki medyczne i energię? Czy oceniono dostępność zasobów oraz możliwość ich dostarczenia w warunkach zakłóceń transportu?

11. Jakie braki kadrowe i szkoleniowe występują w instytucjach odpowiedzialnych za ochronę ludności? Ilu pracowników przeszło praktyczne przygotowanie do zadań, które mają wykonywać podczas kryzysu?

12. Jakie środki zaplanowano, przekazano, wydano i rozliczono na ochronę ludności? Jakie konkretne obiekty, wyposażenie i zdolności osiągnęły dzięki tym wydatkom gotowość do użycia?

13. Czy resort ustalił, które samorządy nie są w stanie wykonać powierzonych zadań z powodu braków finansowych, organizacyjnych lub technicznych? Jakiego wsparcia im udzielono i czy oceniono jego skuteczność?

14. Jakie kontrole przygotowania ochrony ludności przeprowadziły MSWiA i wojewodowie? Czy stwierdzono niewykonanie obowiązków, nierzetelne dane o gotowości lub niegospodarne wydatki i jakie konsekwencje wyciągnięto?

15. Jakie mierzalne efekty poprawy bezpieczeństwa mieszkańców zostaną osiągnięte w najbliższych miesiącach? Kto odpowiada za ich wykonanie i kiedy zostanie przedstawione publiczne rozliczenie rezultatów?

Proszę o odpowiedź oddzielnie na każde pytanie. Dane dotyczące zasobów proszę przedstawić z rozróżnieniem obiektów i wyposażenia faktycznie gotowych do użycia, wymagających przygotowania oraz dopiero planowanych.

W odniesieniu do działań naprawczych proszę wskazać harmonogram, finansowanie, odpowiedzialne instytucje i sposób potwierdzenia osiągnięcia gotowości. Jeżeli wymaganych danych nie gromadzono, proszę wyjaśnić przyczynę oraz wskazać sposób uzupełnienia tej luki.

Z poważaniem
Olga Semeniuk-Patkowska