Interpelacja w sprawie zapewnienia rzeczywistego dostępu do asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, zabezpieczenia finansowania programu w okresie przejściowym oraz sytuacji samorządów z okręgu wyborczego nr 11

Szanowna Pani Minister,

zwracam się do Pani Minister w sprawie dalszego wdrażania systemu asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami oraz zapewnienia ciągłości i odpowiedniego poziomu wsparcia do czasu faktycznego uruchomienia rozwiązań ustawowych.

Impulsem do ponownego podjęcia przeze mnie tej sprawy jest m.in. korespondencja otrzymana od Rady Seniorów Miasta Kutna, która już 3 sierpnia 2026 r. apelowała o przyspieszenie prac nad ustawą, a w kolejnym piśmie, z dnia 25 września 2026 r., z satysfakcją przyjęła jej jednogłośne uchwalenie przez Sejm RP. Rada słusznie wskazuje jednak, że samo ustanowienie nowych rozwiązań nie kończy problemu – kluczowe będzie ich profesjonalne przygotowanie, odpowiednie finansowanie i przede wszystkim faktyczne wdrożenie.

Podzielam to stanowisko.

Jednogłośne uchwalenie przez Sejm RP w dniu 18 września 2026 r. ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami należy ocenić pozytywnie. Za ustawą głosowało 443 posłów, co pokazuje, że potrzeba stworzenia trwałego systemu asystencji osobistej wykracza poza bieżące podziały polityczne.

Nie można jednak dopuścić do sytuacji, w której sukcesem ogłaszane będzie samo uchwalenie ustawy, podczas gdy osoby z niepełnosprawnościami na rzeczywistą pomoc będą musiały czekać jeszcze przez kolejne kilkanaście miesięcy.

Według informacji przedstawianych przez ministerstwo wnioski o ustalenie prawa do asystencji osobistej będzie można składać dopiero po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy, natomiast świadczenie usług ma rozpocząć się po upływie 16 miesięcy.

Oznacza to, że pomiędzy uchwaleniem ustawy a faktycznym pojawieniem się asystenta u osoby potrzebującej pomocy powstaje bardzo długi okres przejściowy.

Ma to szczególne znaczenie w kontekście wcześniejszych deklaracji obecnej większości rządzącej. Systemowe rozwiązanie problemu asystencji osobistej przedstawiano jako jedno z zobowiązań, które miało zostać podjęte w pierwszych 100 dniach sprawowania władzy.

Dziś nie ma już sensu prowadzenie sporu wyłącznie o to, ile miesięcy trwały prace nad projektem. Trzeba natomiast zadać znacznie ważniejsze pytanie:

Kiedy osoba z niepełnosprawnością, której przed laty obiecano systemową asystencję, rzeczywiście otrzyma asystenta?

Jeżeli pełne świadczenie usług nastąpi dopiero 16 miesięcy po ogłoszeniu ustawy, oznacza to, że od złożenia pierwotnych obietnic do rzeczywistego funkcjonowania systemu miną lata.

Dla osób wymagających codziennego wsparcia nie jest to spór o kalendarz legislacyjny.

To kolejne miesiące, w których ciężar pomocy nadal spoczywa na rodzinach, opiekunach, samorządach i organizacjach społecznych.

Do mojego biura poselskiego docierają pytania mieszkańców dotyczące tego, co stanie się w okresie przejściowym, kto otrzyma pomoc w 2027 r., czy wystarczy pieniędzy na wszystkich potrzebujących oraz czy samorządy będą w stanie zapewnić odpowiednią liczbę godzin asystencji.

Pytania te dotyczą szczególnie mieszkańców reprezentowanego przeze mnie okręgu wyborczego nr 11, obejmującego powiaty: kutnowski, łaski, łęczycki, łowicki, pabianicki, pajęczański, poddębicki, sieradzki, wieluński, wieruszowski, zduńskowolski i zgierski.

Są to zarówno duże samorządy miejskie i powiatowe, jak i liczne mniejsze gminy, w których dostęp do wyspecjalizowanych usług społecznych jest często trudniejszy, liczba potencjalnych wykonawców usług mniejsza, a możliwości organizacyjne samorządu bardziej ograniczone.

Nie można dopuścić, aby miejsce zamieszkania przesądzało o tym, czy osoba z niepełnosprawnością otrzyma realną pomoc.

Przykład Kutna dobrze pokazuje skalę problemu. Jak wskazuje Rada Seniorów Miasta Kutna, w mieście jest około 5 tysięcy osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności, w tym znaczna grupa osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Szczególnego wsparcia wymagają osoby samotne, które nie mogą liczyć na codzienną pomoc członków rodziny.

Dlatego potrzebna jest nie tylko ustawa, lecz także pewność, że w każdym powiecie i każdej gminie znajdą się odpowiednie środki, personel oraz możliwości organizacyjne do świadczenia usług.

Dodatkowe wątpliwości budzi sposób finansowania programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2027.

7 września 2026 r., ogłaszając nabór wniosków dla gmin i powiatów, ministerstwo informowało o planowanym budżecie programu w wysokości 1,2 mld zł. Samorządy miały składać wnioski od 7 do 30 września.

Tymczasem już 16 września, a więc w trakcie trwającego naboru, zmieniono program, określając jego budżet dla jednostek samorządu terytorialnego na poziomie 880 mln zł.

Równolegle uruchomiono odrębny program dla organizacji pozarządowych z budżetem 320 mln zł.

Sam podział środków pomiędzy samorządy i organizacje społeczne może mieć uzasadnienie. Nie zwalnia jednak Pani Minister z obowiązku wyjaśnienia, czy 880 mln zł pozostających w ścieżce samorządowej wystarczy na pokrycie rzeczywistego zapotrzebowania zgłoszonego przez gminy i powiaty.

Jest to szczególnie istotne, dlatego że samorządy składały wnioski w okresie, w którym pierwotnie komunikowany budżet wynosił 1,2 mld zł.

Rada Seniorów Miasta Kutna już wcześniej zwracała uwagę, że wraz ze wzrostem liczby samorządów uczestniczących w programie dostępne środki stają się niewystarczające, co może skutkować ograniczaniem liczby godzin wsparcia przypadających na poszczególnych beneficjentów.

Dlatego po zakończeniu naboru powinny zostać przedstawione obywatelom jasne dane pokazujące nie tylko wysokość środków przyznanych poszczególnym województwom, ale również rzeczywistą skalę zapotrzebowania zgłaszanego przez konkretne gminy i powiaty.

W przypadku okręgu wyborczego nr 11 oczekuję szczegółowej informacji dla wszystkich dwunastu powiatów i znajdujących się na ich terenie gmin.

Pozwoli to ustalić, czy którykolwiek z samorządów otrzyma mniej środków niż wnioskował, ilu mieszkańców będzie mogło zostać objętych pomocą oraz ilu – pomimo zgłoszonego zapotrzebowania – pozostanie bez niej.

To właśnie w okresie przejściowym rząd ponosi szczególną odpowiedzialność.

Nie można bowiem mówić osobom z niepełnosprawnościami, że problem został rozwiązany ustawą, jeżeli faktycznie przez kolejne miesiące pozostają one uzależnione od dotychczasowych programów.

Ustawa będzie sukcesem dopiero wtedy, gdy osoba potrzebująca wsparcia otrzyma realną usługę, a nie wtedy, gdy jej przepisy zostaną wydrukowane w Dzienniku Ustaw RP.

Potrzebne jest również odpowiednie przygotowanie samorządów powiatowych do nowych obowiązków. Ministerstwo samo zapowiada, że ustawowa asystencja ma być świadczona w każdym powiecie w Polsce i docelowo objąć około 100 tys. osób.

Tak duża reforma wymaga przygotowania kadr, procedur, systemów informatycznych, mechanizmu oceny potrzeb, finansowania oraz odpowiedniej liczby samych asystentów.

Dlatego już teraz rząd powinien przedstawić nie tylko datę wejścia w życie poszczególnych przepisów, ale szczegółowy plan wdrożenia systemu w terenie.

Mieszkańcy powiatów kutnowskiego, łaskiego, łęczyckiego, łowickiego, pabianickiego, pajęczańskiego, poddębickiego, sieradzkiego, wieluńskiego, wieruszowskiego, zduńskowolskiego i zgierskiego mają prawo wiedzieć, jak pomoc będzie wyglądała w praktyce.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie konkretne działania podejmie Pani Minister, aby okres pomiędzy zakończeniem procesu legislacyjnego a rozpoczęciem świadczenia usług asystencji osobistej nie oznaczał luki w dostępie do wsparcia? Proszę wskazać, jakie programy będą finansowane w tym czasie, ilu beneficjentów obejmą oraz jakie środki zostaną na ten cel zabezpieczone w latach 2027 i 2028.

2. Dlaczego rozpoczęcie składania wniosków o ustawową asystencję przewidziano dopiero po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy, a faktyczne świadczenie usług po 16 miesiącach? Czy Pani Minister analizowała możliwość skrócenia tych terminów i jakie konkretne czynności organizacyjne lub techniczne uniemożliwiają wcześniejsze uruchomienie systemu?

3. Jakie było łączne zapotrzebowanie finansowe zgłoszone przez gminy i powiaty w zakończonym 30 września 2026 r. naborze do programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” – edycja 2027 oraz jaka część tego zapotrzebowania będzie mogła zostać pokryta przy budżecie wynoszącym 880 mln zł? Proszę także podać liczbę samorządów, które zawnioskowały o środki, oraz liczbę osób planowanych do objęcia wsparciem.

4. Z jakich powodów w trakcie naboru zmieniono wysokość budżetu programu dla jednostek samorządu terytorialnego z pierwotnie komunikowanych 1,2 mld zł do 880 mln zł? Proszę wyjaśnić, kiedy zapadła decyzja o wyodrębnieniu środków dla organizacji pozarządowych, czy zmiana ta była wcześniej konsultowana z samorządami oraz czy nie wpłynie na obniżenie poziomu finansowania wniosków złożonych przez gminy i powiaty.

5. Proszę przedstawić szczegółowe dane dotyczące wszystkich jednostek samorządu terytorialnego znajdujących się w okręgu wyborczym nr 11, z podziałem na powiaty kutnowski, łaski, łęczycki, łowicki, pabianicki, pajęczański, poddębicki, sieradzki, wieluński, wieruszowski, zduńskowolski i zgierski, wskazując dla każdej gminy i każdego powiatu: czy złożono wniosek w edycji 2027, wnioskowaną kwotę, liczbę osób planowanych do objęcia pomocą, liczbę planowanych godzin usług oraz – po zakończeniu procedury – kwotę rekomendowaną i ostatecznie przyznaną.

6. Ile osób z niepełnosprawnościami na terenie każdego z dwunastu powiatów okręgu wyborczego nr 11 korzysta obecnie z usług asystencji osobistej, a ile – według danych ministerstwa, wojewody lub samorządów – zgłasza zapotrzebowanie na takie usługi, lecz obecnie ich nie otrzymuje? Jeżeli ministerstwo nie posiada takich danych, czy zamierza je zebrać przed uruchomieniem systemu ustawowego?

7. Jak Pani Minister zamierza zagwarantować, że mniejsze gminy i powiaty, w szczególności na terenach wiejskich i w mniejszych miastach okręgu nr 11, będą miały rzeczywistą możliwość zorganizowania usług asystencji? Czy przewidziano dodatkowe wsparcie organizacyjne lub finansowe dla samorządów mających trudności ze znalezieniem odpowiedniej liczby asystentów?

8. Jak będzie wyglądało przygotowanie powiatów do realizacji ustawowego systemu? Proszę wskazać harmonogram przygotowania aktów wykonawczych, systemów informatycznych, procedur przyjmowania i rozpatrywania wniosków, szkolenia pracowników oraz zapewnienia środków na koszty obsługi nowych zadań. Czy powiaty otrzymają środki na przygotowanie systemu jeszcze przed rozpoczęciem przyjmowania pierwszych wniosków?

9. Ilu mieszkańców województwa łódzkiego oraz – odrębnie – okręgu wyborczego nr 11 ministerstwo przewiduje objąć ustawową asystencją w pierwszym, drugim i trzecim roku funkcjonowania systemu oraz jakie środki finansowe przewidziano na świadczenie tych usług na tym obszarze? Proszę także wskazać, czy w przypadku większego od przewidywanego zainteresowania finansowanie zostanie automatycznie zwiększone.

10. Czy Pani Minister zagwarantuje, że po uruchomieniu systemu ustawowego żadna osoba spełniająca ustawowe kryteria i posiadająca ustalone prawo do asystencji nie pozostanie bez usługi z powodu braku środków finansowych, braku asystentów lub niewystarczających możliwości organizacyjnych samorządu? Jakie konkretne mechanizmy awaryjne przewiduje rząd na wypadek wystąpienia takich sytuacji?

Tadeusz Woźniak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej