Interpelacja w sprawie standardów działania wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia oraz sytuacji osób powyżej 75. roku życia

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura zwróciła się osoba z niepełnosprawnością, która przedstawiła obszerną korespondencję dotyczącą postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi w sprawie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia.

Z przekazanej relacji wynika, że podczas czynności oceniających członkowie składu mieli kwestionować rzeczywisty zakres trudności w codziennym funkcjonowaniu osoby ocenianej, opierając swoje spostrzeżenia m.in. na obecności określonych przedmiotów w mieszkaniu, sposobie korzystania z łazienki, robieniu zakupów czy regulowaniu bieżących opłat. Osoba zainteresowana wskazuje przy tym, że wiele z tych czynności wykonują za nią lub przy jej pomocy inne osoby, natomiast sposób prowadzenia rozmowy i formułowania uwag przez członków składu odbierała jako podważający jej wiarygodność oraz naruszający jej poczucie godności.

Skarżąca wskazuje również, że w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ustalono niższą liczbę punktów niż pierwotnie, mimo że – w jej ocenie – jej stan funkcjonalny i zakres koniecznego wsparcia nie uległy poprawie.

Szczególne wątpliwości budzi podnoszona w korespondencji kwestia stosowania wobec osób powyżej 75. roku życia dodatkowych wytycznych wpływających na sposób ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Problem ten był już przedmiotem wystąpienia rzecznika praw obywatelskich, który zwrócił uwagę, że wytyczne skierowane do wojewódzkich zespołów przewidywały szczególne zasady oceny osób powyżej 75. roku życia w odniesieniu do części czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Rzecznik wskazywał jednocześnie na wątpliwości dotyczące podstaw prawnych różnicowania sytuacji osób ze względu na wiek.

Zgodnie z art. 6c ust. 1a i 2a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych sprawuje nadzór nad ustalaniem poziomu potrzeby wsparcia. Obejmuje on m.in. kontrolę prawidłowości stosowania przepisów, standardów i procedur, kontrolę decyzji, szkolenie członków wojewódzkich zespołów oraz udzielanie wyjaśnień i wytycznych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy do ministerstwa lub pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych wpływają skargi dotyczące sposobu przeprowadzania czynności oceniających przez członków wojewódzkich zespołów, w szczególności dotyczące sposobu traktowania osób z niepełnosprawnościami podczas ustalania poziomu potrzeby wsparcia? Jeżeli tak, jaka jest skala takich skarg, w tym dotyczących WZON w Łodzi?

2. Jakie standardy dotyczące komunikacji z osobą z niepełnosprawnością, poszanowania jej godności oraz sposobu prowadzenia obserwacji i wywiadu obowiązują członków składów ustalających poziom potrzeby wsparcia?

3. Czy dopuszczalne jest wyciąganie wniosków o samodzielności osoby ocenianej wyłącznie na podstawie obecności określonych przedmiotów w jej mieszkaniu lub faktu wykonywania określonych czynności, bez ustalenia czy czynności te faktycznie wykonuje ona samodzielnie, czy też korzysta w tym zakresie z pomocy innych osób?

4. Czy wiek osoby ubiegającej się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia może sam w sobie stanowić podstawę ograniczenia przyznawanej punktacji, bez uwzględnienia indywidualnego zakresu ograniczeń wynikających z niepełnosprawności i rzeczywistej potrzeby pomocy innych osób?

5. Czy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wszczętego na wniosek osoby zainteresowanej, dopuszczalne jest obniżenie wcześniej ustalonej liczby punktów poziomu potrzeby wsparcia? Jak w takim przypadku ministerstwo interpretuje stosowanie art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego, przewidującego zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej się, z określonymi w tym przepisie wyjątkami? Jakie gwarancje proceduralne przysługują w takiej sytuacji osobie z niepełnosprawnością?

6. Jaki jest właściwy tryb składania skarg na sposób przeprowadzania czynności oceniających oraz zachowanie członków składów ustalających poziom potrzeby wsparcia? Czy skargi te mogą być skutecznie składane drogą elektroniczną, w tym za pośrednictwem poczty elektronicznej, bez konieczności posiadania podpisu elektronicznego i jakie wymagania formalne muszą spełniać?

7. Czy w związku z przedstawionymi sygnałami ministerstwo lub pełnomocnik rządu do spraw osób niepełnosprawnych rozważy przeprowadzenie czynności nadzorczych lub kontrolnych dotyczących praktyki WZON w Łodzi, zarówno w zakresie sposobu ustalania poziomu potrzeby wsparcia, jak i standardów traktowania osób poddawanych ocenie?

8. Jakie działania są podejmowane w celu zapewnienia jednolitego standardu pracy wojewódzkich zespołów oraz zagwarantowania, aby czynności oceniające były prowadzone z poszanowaniem godności, podmiotowości i rzeczywistej sytuacji funkcjonalnej osób z niepełnosprawnościami?

Z poważaniem
Iwona Hartwich
Posłanka na Sejm RP