Interpelacja w sprawie bezpieczeństwa organizacji ruchu na remontowanych odcinkach autostrad i dróg krajowych oraz dostosowania oznakowania do ruchu autokarów i pojazdów ciężkich

Szanowny Panie Ministrze,

do mojego biura poselskiego wniosek o podjęcie działań skierował wyborca, który zwrócił uwagę na szereg problemów dotyczących organizacji ruchu na remontowanych odcinkach autostrad i dróg krajowych. Szczególne zastrzeżenia zgłaszają kierowcy zawodowi prowadzący autokary oraz pojazdy ciężarowe i członowe.

Podnoszone problemy nie dotyczą wyłącznie komfortu prowadzenia pojazdów, lecz przede wszystkim bezpieczeństwa kierowców, przewożonych pasażerów oraz pozostałych uczestników ruchu drogowego. Należy bowiem pamiętać, że rozwiązanie, które może być stosunkowo łatwe do pokonania samochodem osobowym, może stwarzać zupełnie inne zagrożenie dla kilkunastometrowego autokaru, ciągnika siodłowego z naczepą czy innego pojazdu o dużej masie i ograniczonych możliwościach wykonywania nagłych manewrów.

Jednym z najczęściej podnoszonych problemów jest nadmierne zwężanie pasów ruchu na remontowanych odcinkach dróg. W praktyce dochodzi do sytuacji, w których duże pojazdy poruszają się bardzo blisko krawędzi jezdni, pobocza, barier lub urządzeń zabezpieczających. Jednocześnie z lewej strony są wyprzedzane przez samochody osobowe i dostawcze, których kierowcy nie zawsze zachowują odpowiedni odstęp.

W przypadku autokaru, który ze względu na swoją konstrukcję posiada stosunkowo wysoko położony środek ciężkości, gwałtowna reakcja kierowcy wywołana zajechaniem drogi, najechaniem na krawędź jezdni, podmuchem wiatru czy śliską nawierzchnią może prowadzić do wyjątkowo poważnych następstw. Ewentualny wypadek takiego pojazdu może dotyczyć jednocześnie kilkudziesięciu pasażerów.

Kolejnym zagadnieniem jest geometria tymczasowych przejazdów pomiędzy pasami jezdni oraz wjazdów i zjazdów na zwężonych odcinkach. Kierowcy wskazują, że zmiany toru jazdy bywają zbyt gwałtowne, a odcinki przeznaczone na wykonanie manewru zbyt krótkie. Szczególne trudności występują w sytuacji, gdy po ograniczeniu prędkości kierowca dużego pojazdu niemal natychmiast musi wykonać zmianę kierunku jazdy w jedną, a następnie w przeciwną stronę.

Wątpliwości budzi również sposób stopniowego ograniczania prędkości. Pojazd o dużej masie nie posiada takich samych możliwości wytracania prędkości jak samochód osobowy. Jeżeli kolejne ograniczenia, np. z 70 km/h do 40 km/h, występują na bardzo krótkim odcinku, a za nimi bezpośrednio znajduje się zmiana toru ruchu, kierowca zostaje zmuszony do intensywnego hamowania i jednoczesnego przygotowania pojazdu do wykonania manewru.

Problemy te nabierają jeszcze większego znaczenia w nocy, podczas opadów deszczu, mgły, silnego wiatru lub na śliskiej nawierzchni. Kierowcy zwracają uwagę na niewystarczającą czytelność części oznakowania oraz świateł ostrzegawczych. W pewnych sytuacjach duża liczba źródeł światła, ustawionych blisko siebie i prowadzących kierującego przez kolejne zmiany toru jazdy, zamiast ułatwiać orientację może powodować dezorientację lub olśnienie kierowcy.

Nie można również pomijać problemu zbyt wysokich dopuszczalnych prędkości na niektórych zwężeniach. Nawet jeżeli określona prędkość jest bezpieczna dla samochodu osobowego, nie musi oznaczać tego samego w przypadku autokaru czy zestawu ciężarowego. Szczególne zagrożenie występuje wtedy, gdy dwa duże pojazdy poruszają się obok siebie bardzo wąskimi pasami ruchu, a kierowcy w praktyce zmuszeni są kontrolować odstęp niemal wyłącznie przy pomocy lusterek.

Kierowcy podnoszą także potrzebę szerszego wykorzystywania objazdów tam, gdzie utrzymanie ruchu na remontowanej drodze wymaga stworzenia wyjątkowo wąskich lub skomplikowanych przejazdów. Informacja o możliwości skorzystania z objazdu powinna być przekazywana odpowiednio wcześnie, aby kierowca dużego pojazdu miał faktyczną możliwość podjęcia decyzji i bezpiecznego opuszczenia trasy.

Zastrzeżenia dotyczą również tablic zmiennej treści na autostradach i drogach ekspresowych. Pojawiające się komunikaty o zatorze, utrudnieniach lub zdarzeniach drogowych bywają według kierowców wyświetlane zbyt późno, nie są następnie powtarzane albo posługują się komunikatami trudnymi do zapamiętania podczas prowadzenia pojazdu. Jeżeli informacja o wielokilometrowym zatorze pojawia się dopiero w miejscu, z którego nie ma już możliwości wyboru alternatywnej trasy, jej praktyczna użyteczność jest ograniczona.

Odrębnym problemem pozostaje zabezpieczenie miejsc awarii oraz prac prowadzonych bezpośrednio przy jezdni. Niewielkie pachołki ustawione w bezpośredniej bliskości unieruchomionego pojazdu mogą być niewystarczająco widoczne podczas deszczu, mgły czy w nocy. Podobne wątpliwości dotyczą koncentracji pojazdów zabezpieczenia robót, urządzeń świetlnych oraz kolejnych przeszkód występujących na krótkim odcinku drogi.

Do mojego biura przekazano również uwagi dotyczące Miejsc Obsługi Podróżnych i parkingów przy autostradach. Wyznaczone stanowiska dla autobusów i samochodów ciężarowych bywają zajmowane przez samochody osobowe. Szczególnie dotkliwe jest to w okresach wzmożonego ruchu. Brak wolnego stanowiska dla autokaru może prowadzić do poszukiwania przez jego kierowcę zastępczego miejsca postoju. W przypadku pojazdu przewożącego około 50 osób oznacza to możliwość jednoczesnego wysiadania lub wsiadania dużej grupy pasażerów w miejscu do tego nieprzeznaczonym, co samo w sobie może stwarzać istotne zagrożenie.

Kierowcy zwracają ponadto uwagę na sposób prowadzenia części kontroli drogowych przez Policję i Inspekcję Transportu Drogowego. Kontrole są oczywiście niezbędnym elementem zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego, jednak ich organizacja również powinna uwzględniać bezpieczeństwo. Rozstawienie kilku pojazdów służbowych lub zatrzymywanie kontrolowanych pojazdów w rejonie pasa awaryjnego nie powinno tworzyć kolejnego, nieprzewidywalnego zagrożenia dla pozostałych kierujących. Działania służb powinny być odbierane przede wszystkim jako element poprawy bezpieczeństwa, a nie chaotyczna forma represyjnego zatrzymywania kierowców.

Obowiązujące regulacje określają wymagania dotyczące znaków, sygnałów drogowych i urządzeń bezpieczeństwa ruchu oraz zasady projektowania, zatwierdzania i nadzorowania organizacji ruchu. Sam fakt spełnienia formalnych parametrów nie powinien jednak kończyć oceny danego rozwiązania. Kluczowe znaczenie musi mieć również to, jak tymczasowa organizacja ruchu funkcjonuje w rzeczywistych warunkach i czy jest bezpieczna dla wszystkich dopuszczonych do ruchu kategorii pojazdów.

W mojej ocenie zgłoszone uwagi zasługują na analizę resortu kierowanego przez Pana Ministra oraz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Szczególnie istotne byłoby wykorzystanie doświadczenia praktyków – kierowców autokarów, kierowców samochodów ciężarowych, instruktorów, przewoźników oraz służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo ruchu drogowego – przy opracowywaniu standardów czasowej organizacji ruchu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Infrastruktury analizowało bezpieczeństwo tymczasowej organizacji ruchu na remontowanych autostradach i drogach krajowych odrębnie z punktu widzenia kierowców autokarów, autobusów oraz pojazdów ciężarowych i członowych?
2. Jakie minimalne szerokości pasów ruchu są obecnie dopuszczane na remontowanych odcinkach autostrad i dróg ekspresowych i czy, zdaniem Pana Ministra, obecne wymagania zapewniają wystarczający margines bezpieczeństwa dla pojazdów o maksymalnej dopuszczalnej szerokości?
3. Czy resort kierowany przez Pana Ministra rozważy wprowadzenie podwyższonych minimalnych standardów szerokości pasów na odcinkach, na których dopuszczony pozostaje ruch autokarów i pojazdów ciężkich?
4. Czy przed zatwierdzeniem czasowej organizacji ruchu bada się praktyczną przejezdność projektowanego zwężenia przez autokary i zestawy ciągników siodłowych z naczepami, w tym w miejscach kolejnych zmian toru jazdy?
5. Czy Pan Minister widzi potrzebę określenia minimalnej długości odcinka przeznaczonego na wytracenie prędkości przez pojazdy ciężkie przed rozpoczęciem zwężenia lub zmianą toru jazdy?
6. Czy zostanie przeanalizowana zasadność określenia minimalnych odległości pomiędzy kolejnymi ograniczeniami prędkości na remontowanych odcinkach dróg szybkiego ruchu?
7. Czy przy ustalaniu dopuszczalnej prędkości na zwężeniach uwzględnia się odrębnie bezpieczeństwo autokarów i pojazdów ciężkich, w szczególności ich masę, długość, szerokość oraz właściwości związane ze środkiem ciężkości?
8. Czy ministerstwo zamierza przeanalizować przypadki, w których dwa pasy ruchu na zwężeniu są pozostawione otwarte, ale ich szerokość powoduje, że jednoczesna jazda obok siebie dwóch dużych pojazdów odbywa się z minimalnym marginesem bezpieczeństwa?
9. Czy obowiązujące standardy dotyczące tymczasowych przejazdów z jednej jezdni na drugą oraz zmian toru ruchu zostaną poddane ponownej analizie pod kątem promieni skrętu i możliwości manewrowych autokarów oraz pojazdów członowych?
10. Czy planowane jest wprowadzenie dodatkowych wymagań dotyczących czytelności czasowego oznakowania oraz urządzeń świetlnych w warunkach nocnych, podczas deszczu, mgły i innych przypadków ograniczonej widoczności?
11. Czy GDDKiA prowadzi kontrole tego, czy zastosowane światła ostrzegawcze i tablice prowadzące rzeczywiście jednoznacznie wskazują kierowcom tor jazdy i nie powodują olśnienia lub dezorientacji?
12. Czy Pan Minister rozważy szersze stosowanie objazdów dla pojazdów ciężkich i autokarów w przypadkach, gdy remont wymaga wprowadzenia szczególnie wąskiej lub skomplikowanej organizacji ruchu?
13. Czy zostaną określone standardy dotyczące odpowiednio wczesnego informowania kierowców o możliwości skorzystania z takiego objazdu?
14. Czy resort przeanalizuje sposób wykorzystywania tablic zmiennej treści, tak aby informacje o zatorach, wypadkach i poważnych utrudnieniach były przekazywane przed ostatnim dogodnym zjazdem umożliwiającym wybór trasy alternatywnej?
15. Czy komunikaty wyświetlane na tablicach zmiennej treści mogą zostać ujednolicone, uproszczone i – w przypadku szczególnie istotnych informacji – powtarzane na kolejnych tablicach?
16. Czy Pan Minister widzi potrzebę zmiany standardów oznakowania pojazdów, które uległy awarii, oraz miejsc prowadzenia krótkotrwałych prac drogowych, tak aby urządzenia zabezpieczające były dostatecznie widoczne również w trudnych warunkach atmosferycznych?
17. Jak często GDDKiA dokonuje kontroli wprowadzonych czasowych organizacji ruchu pod kątem ich zgodności z zatwierdzonym projektem oraz faktycznego bezpieczeństwa użytkowników drogi?
18. Czy podczas takich kontroli przeprowadzane są również przejazdy kontrolne samochodem ciężarowym lub autokarem, a jeśli nie – czy Pan Minister rozważy wprowadzenie takiego rozwiązania?
19. Jakie działania mogą zostać podjęte w celu skuteczniejszego egzekwowania przeznaczenia stanowisk postojowych dla autobusów i samochodów ciężarowych na Miejscach Obsługi Podróżnych, jeżeli stanowiska te zajmowane są przez pojazdy osobowe?
20. Które służby są odpowiedzialne za reagowanie na przypadki nieuprawnionego zajmowania miejsc przeznaczonych dla autobusów i pojazdów ciężkich na MOP-ach oraz czy, zdaniem Pana Ministra, obecny system egzekwowania tych zasad jest wystarczający?
21. Czy Ministerstwo Infrastruktury podejmie rozmowy z Policją i Inspekcją Transportu Drogowego w celu przeanalizowania standardów organizowania kontroli na autostradach i drogach ekspresowych tak, aby działania kontrolne oraz ustawienie pojazdów służbowych nie tworzyły dodatkowego zagrożenia dla ruchu?
22. Czy Pan Minister jest gotowy zainicjować kompleksowy przegląd obowiązujących przepisów, wytycznych GDDKiA oraz praktyki dotyczącej czasowej organizacji ruchu na autostradach i drogach krajowych z udziałem przedstawicieli kierowców zawodowych i przewoźników, a jeżeli tak – co Pan Minister zamierza zrobić w tej sprawie i kiedy należy spodziewać się konkretnych działań?

Zwracam się o szczegółowe odniesienie się do każdego z przedstawionych zagadnień. Bezpieczeństwo na drogach nie może być oceniane jedynie przez pryzmat zgodności ustawionych znaków i urządzeń z projektem. Konieczne jest uwzględnienie rzeczywistych warunków ruchu oraz specyfiki wszystkich pojazdów, które zgodnie z prawem korzystają z autostrad i dróg krajowych.

Tadeusz Woźniak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej