Interpelacja w sprawie koniecznych zmian przepisów i dokumentów programowych dotyczących planowania przestrzennego i gospodarki rolnej na polskiej wsi

Szanowny Panie Premierze,

w związku z trwającą reformą systemu planowania przestrzennego, w tym wdrażaniem planów ogólnych gmin, zwracam się z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie konieczności zapewnienia spójności pomiędzy regulacjami dotyczącymi planowania przestrzennego a polityką rolną i polityką rozwoju obszarów wiejskich.

Trwająca reforma systemu planowania przestrzennego w sposób zasadniczy zmienia uwarunkowania rozwoju przestrzennego obszarów wiejskich. Jednocześnie prowadzone są prace nad Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego na lata 2028–2034 oraz nad kształtem Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 r.

Powstaje zatem potrzeba skoordynowania tych procesów, tak aby rozwiązania dotyczące planowania przestrzennego nie ograniczały możliwości rozwoju gospodarstw rolnych oraz funkcji osadniczych i gospodarczych polskiej wsi.

Prace nad PPKR mają bowiem służyć przygotowaniu spójnego pakietu inwestycji i reform w perspektywie finansowej UE na lata 2028–2034. Zasadne jest zatem, aby już na etapie prac nad tym dokumentem uwzględnić wpływ reformy planowania przestrzennego na możliwości rozwoju obszarów wiejskich.

Reforma planowania przestrzennego miała służyć m.in. ograniczeniu niekontrolowanego rozpraszania zabudowy oraz racjonalnemu gospodarowaniu przestrzenią. Cele te należy uznać za istotne, szczególnie na obszarach podlegających silnej presji urbanizacyjnej. Jednocześnie stosowanie jednolitych mechanizmów planistycznych na obszarach aglomeracyjnych oraz na terenach wiejskich o odmiennej strukturze osadniczej, demograficznej i gospodarczej może prowadzić do skutków wymagających ponownej analizy. Celem reformy pozostaje m.in. ograniczenie chaotycznej suburbanizacji, racjonalne wykorzystanie terenów i zwiększenie przewidywalności procesów inwestycyjnych.

Jednocześnie rozwiązania te powinny uwzględniać specyfikę obszarów wiejskich, w szczególności terenów dotkniętych depopulacją i położonych poza bezpośrednią presją aglomeracyjną.

Problem dotyczy w szczególności możliwości lokalizacji zabudowy zagrodowej i jednorodzinnej, prowadzenia inwestycji służących produkcji rolnej na terenach położonych poza zwartą zabudową oraz możliwości osiedlania się na obszarach wiejskich. Zagadnienie bilansowania terenów pod zabudowę oraz jego konsekwencji dla zabudowy zagrodowej zostało już podniesione w interpelacji poselskiej nr 19067, wniesionej przez posła Janusza Cieszyńskiego w dniu 4 sierpnia 2026 r., dotyczącej m.in. zasad bilansowania terenów przeznaczonych pod zabudowę. W odpowiedzi na tę interpelację Ministerstwo Rozwoju i Technologii potwierdziło, że przeprowadziło analizę wpływu obowiązujących zasad bilansowania na dostępność terenów pod zabudowę mieszkaniową i zagrodową, w tym na obszarach wiejskich.

Jednocześnie w pracach nad przyszłą WPR odporność gospodarstw i obszarów wiejskich ujmowana jest znacznie szerzej niż wyłącznie jako stabilność dochodowa. Obejmuje ona m.in. inwestycje, dywersyfikację działalności, cyfryzację, rozwój przetwórstwa i krótkich łańcuchów dostaw, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, retencję oraz rozwój infrastruktury wodnej.

Powstaje zatem potrzeba lepszego powiązania planowania przestrzennego, polityki rolnej, gospodarowania gruntami, gospodarki wodnej, ochrony środowiska oraz polityki rozwoju obszarów wiejskich.

Istotnym problemem jest zapewnienie możliwości racjonalnego rozwoju zabudowy zagrodowej oraz jednorodzinnej na obszarach wiejskich położonych poza obszarami pozostającymi pod bezpośrednią presją aglomeracyjną. Ograniczanie suburbanizacji nie powinno prowadzić do nadmiernego ograniczenia możliwości osiedlania się i rozwoju lokalnego na terenach wiejskich dotkniętych depopulacją.

Kolejnym problemem jest zapewnienie możliwości realizacji inwestycji niezbędnych dla funkcjonowania i modernizacji gospodarstw rolnych, w szczególności na terenach zaliczanych w planach ogólnych do stref otwartych. Wymaga to pogodzenia ochrony krajobrazu i ładu przestrzennego z potrzebą modernizacji gospodarstw, poprawy ich konkurencyjności oraz budowania odporności ekonomicznej i klimatycznej. W tym kontekście istotne znaczenie ma również ochrona produkcyjnej funkcji wsi oraz ograniczanie konfliktów przestrzennych wynikających z sąsiedztwa działalności rolniczej i rozwijającej się zabudowy mieszkaniowej.

Kolejnym problemem są bariery utrudniające nabywanie istniejących siedlisk przez osoby zamierzające rzeczywiście osiedlić się na obszarach wiejskich. Zasadne wydaje się przeanalizowanie możliwości wprowadzenia precyzyjnie określonych wyjątków dotyczących nabywania siedlisk o powierzchni nieprzekraczającej 2 ha, przy jednoczesnym zastosowaniu mechanizmów zabezpieczających przed wykorzystaniem takiego rozwiązania do celów spekulacyjnych.

Problem ma jednak charakter szerszy. Poszczególne inwestycje dotyczące rolnictwa, retencji, melioracji, infrastruktury, ochrony gleb, środowiska, krajobrazu, odnawialnych źródeł energii czy lokalnego przetwórstwa są ze sobą przestrzennie powiązane. Tymczasem w obecnym systemie brakuje dostatecznie silnego mechanizmu pozwalającego na ich zintegrowane planowanie i koordynowanie na poziomie konkretnego obszaru wiejskiego.

Z tego względu zasadne jest rozważenie włączenia Kompleksowego Urządzania Obszarów Wiejskich (KUOW) do systemu planowania i programowania rozwoju obszarów wiejskich, którego podstawowym instrumentem operacyjnym mógłby być Plan Urządzeniowy (PU). Instrument ten mógłby integrować działania dotyczące struktury przestrzennej gospodarstw, infrastruktury rolniczej, gospodarki wodnej, ochrony gleb i krajobrazu, potrzeb inwestycyjnych oraz rozwoju funkcji osadniczych i gospodarczych wsi.

Za takim kierunkiem przemawiają również doświadczenia państw Europy Zachodniej, w których od wielu lat stosowane są zintegrowane instrumenty rozwoju i urządzenia obszarów wiejskich, łączące gospodarowanie gruntami z rozwojem infrastruktury, gospodarką wodną, ochroną przyrody i krajobrazu oraz odnową i rozwojem miejscowości wiejskich. Przykładem są rozwiązania stosowane w Niemczech w ramach zintegrowanego rozwoju obszarów wiejskich i postępowań urządzeniowo-scaleniowych (Integrierte Ländliche Entwicklung, Flurneuordnung), a także instrumenty planowania i urządzenia terenów wiejskich funkcjonujące w Austrii i Niderlandach. Doświadczenia te wskazują, że polityka rozwoju obszarów wiejskich może być skutecznie powiązana z instrumentami umożliwiającymi koordynację konkretnych przekształceń przestrzennych i własnościowych.

Takie podejście pozostawałoby spójne z kierunkiem obecnych prac nad WPR, w których odporność rozumiana jest jako zdolność do przewidywania zagrożeń, absorpcji skutków kryzysów, adaptacji i transformacji, a coraz większe znaczenie przypisuje się planowaniu, inwestycjom i działaniom wyprzedzającym.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1282), proszę Pana Premiera o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy rząd przewiduje nowelizację art. 13d ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2026 r. poz. 538, z późn. zm.) – dalej: „u.p.z.p.” – w taki sposób, aby przy obliczaniu chłonności terenów oraz zapotrzebowania na nową zabudowę mieszkaniową odmiennie uwzględniana była specyfika zabudowy zagrodowej oraz potrzeby rozwojowe pozaaglomeracyjnych obszarów wiejskich, w szczególności obszarów tracących ludność? Czy analizowana jest możliwość wyłączenia określonych kategorii zabudowy zagrodowej z tego mechanizmu bilansowania?
2. Czy rząd rozważy zmianę art. 61 ust. 4 u.p.z.p., w szczególności poprzez objęcie przewidzianym w tym przepisie wyjątkiem również wymogu określonego w art. 61 ust. 1 pkt 1a, tak aby możliwość realizacji uzasadnionej zabudowy zagrodowej nie była automatycznie uzależniona od położenia nieruchomości w granicach obszaru uzupełnienia zabudowy?
3. Czy rząd przewiduje zmianę rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie projektu planu ogólnego gminy, dokumentowania prac planistycznych w zakresie tego planu oraz wydawania z niego wypisów i wyrysów (Dz. U. z 2023 r. poz. 2758, z późn. zm.), w szczególności załącznika nr 1 w zakresie profilu funkcjonalnego strefy otwartej (SO), w celu umożliwienia lokalizacji w tej strefie określonych inwestycji służących produkcji rolnej, jeżeli ich lokalizacja wynika z potrzeb funkcjonowania gospodarstwa rolnego oraz spełnia określone standardy przestrzenne, środowiskowe i krajobrazowe?
4. Czy rząd dokona analizy adekwatności ograniczeń określonych w art. 61 ust. 3 u.p.z.p. dotyczących inwestycji służących gospodarce rolnej, w szczególności limitu 35 m² powierzchni zabudowy dla obiektów gospodarczych, o których mowa w art. 61 ust. 3 pkt 7, w świetle współczesnych potrzeb technologicznych gospodarstw rolnych oraz celów przyszłej WPR w zakresie ich modernizacji, konkurencyjności i odporności? Czy rząd rozważy odpowiednie zwiększenie tego limitu lub wprowadzenie innych rozwiązań umożliwiających realizację uzasadnionych inwestycji rolniczych poza obszarami uzupełnienia zabudowy, przy zachowaniu wymogów ładu przestrzennego oraz ochrony środowiska i krajobrazu?
5. Czy rząd rozważy możliwość wprowadzenia Kompleksowego Urządzania Obszarów Wiejskich (KUOW) wraz z Planem Urządzeniowym (PU) jako zintegrowanego instrumentu planowania i programowania rozwoju obszarów wiejskich oraz określenie jego relacji do planu ogólnego gminy, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, strategii rozwoju gminy i instrumentów WPR? Czy w ramach takiego rozwiązania Plan Urządzeniowy mógłby stanowić instrument służący m.in. wykazaniu potrzeby i zasadności lokalizacji inwestycji rolniczych oraz ich koordynacji z układem gospodarstw, infrastrukturą drogową i melioracyjną, gospodarką wodną, ochroną gleb, przyrody i krajobrazu oraz rozwojem jednostek osadniczych?
6. Czy rząd rozważy zmianę art. 2a ust. 3 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 941, z późn. zm.) – dalej: „u.k.u.r.” – poprzez wprowadzenie szczególnego wyjątku umożliwiającego nabywanie nieruchomości rolnych zabudowanych budynkiem mieszkalnym, o powierzchni nieprzekraczającej 2 ha, przez osoby nieposiadające statusu rolnika indywidualnego, jeżeli celem nabycia jest trwałe osiedlenie się na obszarze wiejskim? Czy jednocześnie rozważone zostanie ustanowienie warunków zapobiegających wykorzystywaniu takiego wyjątku do celów spekulacyjnych, w szczególności obowiązku zamieszkania przez określony okres oraz czasowego ograniczenia możliwości zbycia nieruchomości?
7. Czy w ramach prac nad Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego na lata 2028–2034 oraz Wspólną Polityką Rolną po 2027 r. przewiduje się stworzenie instrumentu pozwalającego na terytorialną koordynację działań i inwestycji dotyczących rolnictwa, gospodarki wodnej, retencji, infrastruktury, ochrony środowiska i krajobrazu oraz rozwoju funkcji gospodarczych i osadniczych obszarów wiejskich?
8. Czy rząd przewiduje podjęcie prac legislacyjnych dotyczących ochrony produkcyjnej funkcji wsi, w tym ograniczania konfliktów pomiędzy działalnością rolniczą a rozwojem funkcji mieszkaniowej oraz stworzenia jasnych zasad lokalizacji i funkcjonowania inwestycji rolniczych?
9. Czy rząd przewiduje uwzględnienie przedstawionych powyżej zagadnień i propozycji zmian legislacyjnych w pracach nad Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego na lata 2028–2034 oraz w stanowisku i rekomendacjach dotyczących kształtu Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 r.?

Z poważaniem

Kazimierz Gwiazdowski
Poseł na Sejm RP