Interpelacja w sprawie wzmocnienia roli organizacji pozarządowych w ustawowych ramach systemu budowania odporności społecznej

Szanowna Pani Sekretarz,

zwracam się do Pani w sprawie, która ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa, stabilności oraz poczucia wspólnoty w naszym kraju – włączenia organizacji pozarządowych w ustawowe ramy systemu budowania odporności społecznej (social resilience).

Pani dotychczasowa praca i zaangażowanie na rzecz włączania trzeciego sektora w procesy strategiczne zasługują na ogromne uznanie. Jako inicjatorka powołania Rady Organizacji Pozarządowych ds. Prezydencji Polski w Radzie UE oraz pełnomocniczka odpowiedzialna za kluczowy program SAFE wielokrotnie udowodniła Pani Minister, jak wielką wagę przywiązuje do otwartego dialogu i partnerstwa ze społeczeństwem obywatelskim. Pani determinacja w przekuwaniu społecznego niepokoju w konstruktywne, systemowe działania stwarza przestrzeń do budowania państwa bezpiecznego, a zarazem bliskiego ludziom.

Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej w dobie zagrożeń hybrydowych oraz kryzysów geopolitycznych nie zależy wyłącznie od sił zbrojnych, lecz także od odporności całego społeczeństwa. Organizacje pozarządowe (NGO) są w tym procesie naturalnym partnerem: działają najbliżej obywateli, budują kapitał społeczny i zaufanie, dysponują wiedzą z zakresu fact-checkingu czy bezpieczeństwa cyfrowego oraz potrafią błyskawicznie reagować w sytuacjach kryzysowych.

Najlepszym tego dowodem była pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Warto z całą mocą przypomnieć, że to właśnie wolontariusze, organizacje pozarządowe i społeczniczki – na długo przed samorządami oraz służbami państwowymi – jako pierwsi pojawili się na granicy. Bez wahania, okazując niesamowitą solidarność i otwierając własne domy, przejęli na siebie główny ciężar ratowania Polski przed bezpośrednim kryzysem humanitarnym. To NGO-sy w pierwszych, kluczowych dniach wyprzedziły i faktycznie zastąpiły oficjalne procedury.

Niestety, aktualne prace nad Programem Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLOC) ujawniają poważne luki. Mimo że środowisko pozarządowe zgłosiło ponad 200 stron merytorycznych uwag oraz zaproponowało powołanie regionalnych rad ds. odporności społecznej, głosy te wciąż czekają na pełne uwzględnienie. Niepokój budzi również fakt, że wciąż brakuje państwowych procedur ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami (w tym osób z niepełnosprawnościami, dzieci czy seniorów), co w praktyce przerzuca tę odpowiedzialność na organizacje pozarządowe.

Biorąc pod uwagę dotychczasowe zasługi Pani Sekretarz oraz otwartość na współpracę z trzecim sektorem, wyrażam nadzieję, że Pani wiedza i doświadczenie pozwolą na znalezienie rozwiązań gwarantujących właściwe, ustawowe umocowanie NGO w systemie obrony cywilnej.

Mając na uwadze powyższe wyzwania oraz Pani rolę w kształtowaniu polityki bezpieczeństwa i odporności państwa, zwracam się z prośbą o przedstawienie stanowiska w następujących kwestiach:

1. Czy i w jakiej formie rozważane jest formalne (ustawowe) włączenie organizacji pozarządowych do systemu ochrony ludności i obrony cywilnej, z wykorzystaniem dotychczasowych dobrych praktyk współpracy z trzecim sektorem?

2. Czy Pani zdaniem istnieje możliwość udzielenia rządowego poparcia dla inicjatywy powołania regionalnych rad ds. odporności społecznej jako stałych organów doradczo-konsultacyjnych na poziomie lokalnym?

3. Jakie są szanse na pilne opracowanie i wdrożenie jednolitych, państwowych procedur ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami (w tym osób z niepełnosprawnościami), tak aby odciążyć organizacje pozarządowe od wyłącznej odpowiedzialności za te zadania?

4. W jaki sposób rząd planuje wykorzystać unikalne doświadczenia NGO-sów, które na długo przed strukturami samorządowymi i państwowymi odpowiedziały na kryzys po wybuchu wojny w Ukrainie, do budowania odporności społecznej w Polsce oraz w wymiarze unijnym?

5. Czy w najbliższym czasie planowane jest wprowadzenie stabilnych mechanizmów finansowania (m.in. poprzez Narodowy Instytut Wolności) dla ogólnopolskich organizacji pozarządowych realizujących zadania z zakresu edukacji obronnej, fact-checkingu, ratownictwa i wsparcia grup wrażliwych?

Z poważaniem