Interpelacja w sprawie standardów wykonywania i utrzymania międzytorzy oraz ław torowych na liniach kolejowych, a także bezpieczeństwa pracowników kolei i pasażerów

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie standardów wykonywania i utrzymania międzytorzy na stacjach kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe SA, zwłaszcza w miejscach, w których pracownicy wykonują próby hamulca, oględziny techniczne taboru i inne czynności służbowe, a także stanu ław torowych i ścieżek inspekcyjnych na liniach kolejowych. Na wielu stacjach kolejowych istotnym problemem pozostaje stan powierzchni międzytorzy, po których w ramach wykonywania obowiązków służbowych regularnie poruszają się pracownicy kolei. Międzytorza bywają nierówne, niestabilne, zarośnięte albo wysypane tłuczniem o takiej samej, grubej granulacji jak materiał wykorzystywany bezpośrednio do konstrukcji nawierzchni torowej.

Kluczową kwestią jest sposób wykonania nawierzchni międzytorzy w miejscach regularnej pracy personelu. Zasadne wydaje się stosowanie międzytorzy utwardzonych, wyrównanych i wysypanych tłuczniem o drobnej granulacji, czyli drobnym klińcem, zapewniającym stabilne podłoże umożliwiające bezpieczne przemieszczanie się pracowników.

Obecnie nawet tam, gdzie międzytorze jest stosunkowo równe, często wykonywane jest z tego samego grubego tłucznia, na którym ułożone są tory. Poruszanie się po takim podłożu jest utrudnione, zwłaszcza przy wykonywaniu czynności wymagających wielokrotnego przechodzenia wzdłuż całego składu kolejowego. Problem nabiera jeszcze większego znaczenia w nocy, przy ograniczonej widoczności oraz w czasie opadów deszczu, śniegu czy występowania oblodzenia.

Problem ten nie dotyczy wyłącznie starszej infrastruktury kolejowej. Wątpliwości pojawiają się również w odniesieniu do stacji, które zostały poddane modernizacji lub przebudowie. Powstaje zatem pytanie, dlaczego przy realizacji kosztownych inwestycji kolejowych nie funkcjonuje jednolity standard zapewniający pracownikom stabilną, równą i utwardzoną nawierzchnię międzytorzy w miejscach regularnego wykonywania czynności służbowych.

Pracownicy kolei wykonują swoje obowiązki w bezpośrednim sąsiedztwie czynnych torów, wagonów i lokomotyw. Nierówne podłoże, gruby tłuczeń, zagłębienia terenu lub roślinność mogą prowadzić do potknięcia, utraty równowagi i upadku. W takich warunkach nawet pozornie niewielkie niedostosowanie nawierzchni może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia i życia pracownika.

Szczególne znaczenie ma to w miejscach wykonywania prób hamulca, oględzin technicznych taboru, czynności związanych z przygotowaniem składów do jazdy oraz innych prac wymagających przemieszczania się wzdłuż pojazdów kolejowych. Niepokój może również wywoływać brak jednolitego standardu dotyczącego odpowiedniego oświetlenia tych przestrzeni. Znaczna część czynności kolejowych wykonywana jest w godzinach nocnych, przy ograniczonej widoczności albo w trudnych warunkach atmosferycznych. Odpowiednie przygotowanie powierzchni międzytorza oraz jego oświetlenie powinny stanowić podstawowe elementy systemu bezpieczeństwa pracy.

Problem niewłaściwego utrzymania infrastruktury przeznaczonej do poruszania się pracowników nie ogranicza się jednak wyłącznie do stacji kolejowych. Na liniach kolejowych istotne znaczenie ma również prawidłowe utrzymanie ławy torowej, która powinna umożliwiać bezpieczne przemieszczanie się pracowników wzdłuż toru i pełnić funkcję ścieżki inspekcyjnej. W praktyce występują jednak odcinki, na których ława torowa jest nierówna, zarośnięta krzewami lub inną roślinnością albo nie zapewnia warunków umożliwiających bezpieczne przejście wzdłuż pociągu.

Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach awaryjnych. W przypadku nieplanowanego zatrzymania pociągu na szlaku może zachodzić konieczność dokonania przez maszynistę lub innego pracownika oględzin całego składu. Jeżeli wzdłuż toru brakuje odpowiednio utrzymanej ławy torowej lub ścieżki inspekcyjnej, pracownik zmuszony jest przemieszczać się po nierównym podłożu, elementach infrastruktury albo przez zakrzaczenia. W warunkach nocnych, podczas opadów, zimą albo na odcinkach o ograniczonej widoczności dodatkowo zwiększa to ryzyko potknięcia, upadku i odniesienia obrażeń.

Prawidłowe utrzymanie ław torowych ma również znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa pasażerów. W przypadku pożaru, awarii, wypadku lub innego zdarzenia losowego może wystąpić konieczność ewakuacji osób z pociągu znajdującego się na szlaku. W takiej sytuacji możliwość bezpiecznego opuszczenia pojazdu i przemieszczania się wzdłuż toru może mieć bezpośrednie znaczenie dla sprawności prowadzenia ewakuacji. Zakrzaczenie, nierówny grunt, brak dostępnej ścieżki inspekcyjnej albo inne przeszkody mogą poważnie utrudnić poruszanie się pasażerów, w szczególności osób starszych, dzieci, osób z niepełnosprawnościami oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej.

Należy zatem spojrzeć na problem kompleksowo. Odpowiednio przygotowane międzytorza na stacjach oraz prawidłowo utrzymane ławy torowe na szlakach nie służą wyłącznie pracownikom podczas codziennej eksploatacji infrastruktury. Są również elementem systemu bezpieczeństwa mającego znaczenie w przypadku wystąpienia awarii lub innych sytuacji nadzwyczajnych. Jeżeli sposób zagospodarowania międzytorzy i utrzymania ław torowych uzależniony jest od indywidualnych rozwiązań technicznych lub decyzji poszczególnych jednostek, należy przeanalizować, czy obecne regulacje w wystarczającym stopniu gwarantują jednolity poziom bezpieczeństwa. Zasadne jest również przeanalizowanie rozwiązań stosowanych w innych państwach europejskich. Jeżeli na sieciach kolejowych m.in. w Czechach, Austrii lub innych krajach stosowane są rozwiązania zapewniające utwardzone nawierzchnie w miejscach pracy personelu oraz odpowiednio utrzymywane ścieżki inspekcyjne wzdłuż torów, należy ocenić możliwość zastosowania podobnych standardów również w Polsce.

Przy prowadzonych obecnie oraz planowanych w kolejnych latach wielomiliardowych inwestycjach kolejowych zapewnienie stabilnych, właściwie wykonanych i odpowiednio oświetlonych miejsc pracy personelu oraz bezpiecznych ciągów komunikacyjnych wzdłuż torów powinno stanowić jeden z podstawowych elementów projektowania i utrzymania infrastruktury kolejowej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy PKP Polskie Linie Kolejowe SA posiadają jednolite standardy dotyczące równości, stabilności i sposobu wykonania międzytorzy w miejscach regularnej pracy personelu kolejowego?
2. Jeżeli takie standardy istnieją, proszę o wskazanie konkretnych dokumentów, norm, instrukcji i wymagań określających sposób wykonania takich międzytorzy.
3. Czy obowiązujące standardy przewidują wykonywanie międzytorzy przeznaczonych do regularnego przemieszczania się pracowników jako powierzchni utwardzonych, wyrównanych oraz wysypanych materiałem o drobnej granulacji, w szczególności drobnym klińcem?
4. Jeżeli nie istnieje taki obowiązek, z jakich przyczyn międzytorza w miejscach regularnej pracy personelu mogą być wykonywane z grubego tłucznia stosowanego również w konstrukcji nawierzchni torowej?
5. Czy Ministerstwo Infrastruktury oraz PKP PLK SA analizowały możliwość wprowadzenia obowiązkowego standardu wykonywania międzytorzy w miejscach regularnej pracy personelu z wykorzystaniem drobnego klińca lub innego materiału zapewniającego równą, stabilną i bezpieczną nawierzchnię?
6. Dlaczego przy modernizacjach stacji nie wprowadzono obowiązku wykonywania stabilnych i wyrównanych międzytorzy w miejscach regularnego wykonywania prób hamulca, oględzin technicznych i innych czynności przy taborze?
7. Kto na etapie projektowania lub modernizacji stacji kolejowej podejmuje decyzję o sposobie przygotowania powierzchni danego międzytorza oraz o jego dostosowaniu do regularnej pracy personelu?
8. Czy PKP Polskie Linie Kolejowe SA prowadziły kontrole stanu międzytorzy na zarządzanej przez siebie sieci pod kątem bezpieczeństwa pracowników? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych kontroli i ile nieprawidłowości stwierdzono?
9. Ile zgłoszeń dotyczących nierównych, niestabilnych, zarośniętych lub w inny sposób niewłaściwie przygotowanych międzytorzy wpłynęło do PKP Polskich Linii Kolejowych SA w latach 2023–2026?
10. Ile wypadków przy pracy lub zdarzeń potencjalnie wypadkowych w latach 2023–2026 miało związek ze stanem nawierzchni międzytorzy, nierównościami terenu, niedostatecznym oświetleniem lub innymi warunkami infrastrukturalnymi w miejscach wykonywania czynności przy taborze?
11. Czy obowiązujące przepisy, normy lub wewnętrzne standardy PKP Polskich Linii Kolejowych SA określają minimalne wymagania dotyczące oświetlenia międzytorzy oraz innych miejsc, w których regularnie wykonywane są czynności przy taborze?
12. Czy w ramach nowych inwestycji oraz modernizacji istniejących stacji przewiduje się obowiązek projektowania powierzchni międzytorzy z uwzględnieniem rzeczywistego sposobu ich wykorzystywania przez pracowników kolei?
13. Jakie wymagania techniczne i utrzymaniowe obowiązują obecnie w odniesieniu do ław torowych i ścieżek inspekcyjnych wzdłuż torów na szlakach kolejowych?
14. Czy PKP Polskie Linie Kolejowe SA prowadzą regularne kontrole przejezdności i dostępności ław torowych lub ścieżek inspekcyjnych pod kątem możliwości bezpiecznego poruszania się pracowników wzdłuż torów?
15. Jakie są dopuszczalne standardy dotyczące zakrzaczenia i zarastania ław torowych oraz w jakich terminach zarządca infrastruktury jest zobowiązany usuwać roślinność utrudniającą korzystanie ze ścieżek inspekcyjnych?
16. Czy PKP PLK SA prowadzą ewidencję odcinków linii, na których stan ławy torowej lub zakrzaczenie utrudniają pracownikom bezpieczne przeprowadzenie oględzin pociągu zatrzymanego na szlaku?
17. Ile w latach 2023–2026 odnotowano zgłoszeń pracowników dotyczących złego stanu ław torowych, braku możliwości bezpiecznego przejścia wzdłuż toru lub nadmiernego zakrzaczenia?
18. Czy standardy utrzymania infrastruktury uwzględniają konieczność zapewnienia pracownikowi możliwości bezpiecznego dokonania oględzin całego składu w przypadku awaryjnego zatrzymania pociągu na szlaku?
19. Czy przy określaniu standardów utrzymania ław torowych uwzględnia się możliwość konieczności ewakuacji pasażerów z pociągu zatrzymanego na szlaku?
20. Jakie wymagania obowiązują w zakresie zapewnienia drogi umożliwiającej bezpieczne oddalenie się pasażerów od pociągu podczas ewakuacji na odcinku szlakowym?
21. Czy Ministerstwo Infrastruktury lub PKP Polskie Linie Kolejowe SA analizowały rozwiązania stosowane w zakresie wykonywania międzytorzy, utrzymywania ław torowych i ścieżek inspekcyjnych w Czechach, Austrii lub innych państwach europejskich?
22. Czy planowane jest wprowadzenie jednolitego standardu nakazującego wykonywanie równych, utwardzonych i stabilnych międzytorzy w miejscach regularnej pracy pracowników kolei, w szczególności z wykorzystaniem materiału o drobnej granulacji?
23. Czy Ministerstwo Infrastruktury zamierza przeanalizować zasadność zmiany obecnych standardów w kierunku obowiązkowego zapewnienia bezpiecznych i właściwie utrzymanych międzytorzy oraz ław torowych i ścieżek inspekcyjnych?
24. Czy przy przyszłych modernizacjach infrastruktury kolejowej zostanie rozważone wprowadzenie obowiązku jednoczesnego dostosowania międzytorzy i ciągów przeznaczonych do przemieszczania się personelu do standardu zapewniającego stabilną powierzchnię, odpowiednie oświetlenie oraz możliwość bezpiecznego wykonywania czynności służbowych?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na każde z powyższych pytań oddzielnie.

Z wyrazami szacunku

Roman Fritz

Poseł na Sejm RP