Interpelacja w sprawie analizy barier biurokratycznych oraz kryteriów dostępności w przyjętej przez Sejm ustawie o asystencji osobistej OzN z dnia 18 września 2026 r.

Szanowna Pani Minister,

jako parlamentarzysta stojący na straży rządów prawa, stabilności systemu prawnego oraz wolności i podmiotowości obywateli, w pełni popieram samą ideę systemowej asystencji osobistej, co znalazło odzwierciedlenie w jednomyślnym głosowaniu Wysokiej Izby. Realizacja założeń art. 19 Konwencji ONZ o niezależnym życiu jest krokiem milowym w budowaniu podmiotowości osób z niepełnosprawnościami. Niemniej jednak, po wsłuchaniu się w głosy ekspertów oraz organizacji obywatelskich zajmujących się wsparciem OzN, dostrzegam potrzebę pochylenia się nad technicznymi i proceduralnymi szczegółami ustawy, które w praktyce mogą ograniczyć jej szlachetny cel.

Analiza środowiskowa wskazuje na ryzyko zbyt wąskiego ujęcia kręgu beneficjentów. Przyjęty wskaźnik zakładający wsparcie dla około 100 000 osób, w zderzeniu z liczbą miliona obywateli ze znacznym stopniem niepełnosprawności, rodzi obawy, czy pomoc trafi do wszystkich realnie potrzebujących. Szczególny niepokój budzi sztywny próg wieku 65 lat. Wprowadzenie tej cezury może w przyszłości rodzić wątpliwości natury konstytucyjnej w kontekście art. 32 Konstytucji RP, gdyż bariery życiowe nie znikają wraz z wiekiem emerytalnym. Brak wsparcia asystenckiego dla seniorów z ciężkimi dysfunkcjami nieuchronnie przerzuci cały ciężar opieki na ich rodziny, co może negatywnie wpłynąć na aktywność zawodową i wolność gospodarczą opiekunów.

Równie istotnym wyzwaniem jest powiązanie dostępu do asystencji z kryteriami skali potrzeby wsparcia (minimum 80 punktów) weryfikowanymi przez wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności. Praktyka pokazuje, że mechanizm ten, stworzony na potrzeby świadczeń pieniężnych, bada głównie niesamodzielność fizyczną. W efekcie osoby z niepełnosprawnościami sensorycznymi – niewidome, słabowidzące czy niesłyszące – mimo głębokich barier w przestrzeni publicznej, bywają uznawane przez algorytmy za zbyt samodzielne. Warto rozważyć, czy tak sformułowane kryterium nie odetnie od asystencji osób, dla których miała ona być kluczem do aktywizacji zawodowej i społecznej. Wątpliwości budzi też konieczność ponownej weryfikacji osób posiadających stałe orzeczenia, w których punkt 7 gwarantuje im już prawo do opieki, co rodzi pytania o poszanowanie praw nabytych i zasadę zaufania obywatela do państwa.

Na koniec warto zwrócić uwagę na rolę sektora pozarządowego. Organizacje społeczne przez lata sprawnie i bez zbędnej biurokracji realizowały usługi asystenckie z Funduszu Solidarnościowego. Przejście na nowy system nie powinno osłabiać pozycji tych oddolnych podmiotów. Zgodnie z konserwatywną zasadą subsydiarności, państwo powinno wspierać i wykorzystywać potencjał sprawdzonych organizacji obywatelskich, zamiast dążyć do nadmiernej centralizacji usług opiekuńczych. Mając na uwadze, że proces legislacyjny wciąż trwa, gorąco zachęcam do rozważenia korekt tych przepisów.

W związku z powyższym, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo dopuszcza możliwość elastycznego rozszerzenia programu asystencji na osoby powyżej 65. roku życia w toku dalszych prac legislacyjnych lub przyszłych nowelizacji, aby odciążyć polskie rodziny?
2. Czy planowane jest wypracowanie odrębnych, bardziej funkcjonalnych kryteriów kwalifikacji dla osób niewidomych i niesłyszących, tak aby sztywny próg 80 punktów oparty na algorytmie WZON nie wykluczał ich z dostępu do asystentów?
3. W jaki sposób resort zamierza zabezpieczyć sytuację prawną osób posiadających stałe orzeczenia o niepełnosprawności, aby nowe procedury nie naruszały ich praw nabytych?
4. Jakie rozwiązania zostaną wdrożone, aby w nowym systemie w pełni partnersko wykorzystać wieloletnie doświadczenie i potencjał organizacji pozarządowych realizujących dotychczas asystencję?