Interpelacja w sprawie przewlekłości postępowań cywilnych w sądach obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, kosztów ponoszonych przez Skarb Państwa oraz wykonywania krajowych i międzynarodowych orzeczeń dotyczących przewlekłości postępowań

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją w sprawie skali przewlekłości postępowań cywilnych prowadzonych w sądach obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, związanych z nią obciążeń finansowych Skarbu Państwa, wykonywania orzeczeń sądów krajowych oraz orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także działań nadzorczych i ewentualnych postępowań dotyczących odpowiedzialności za powstanie przewlekłości.

Celem interpelacji jest uzyskanie możliwie pełnego, zanonimizowanego i statystycznego obrazu tego zjawiska za lata 2010-2025 oraz za okres od 1 stycznia do 30 września 2026 r., ze szczególnym uwzględnieniem postępowań cywilnych prowadzonych w sądach należących do obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku.

Proszę o przedstawienie danych w sposób umożliwiający ich porównanie rok do roku oraz – w miarę możliwości – w podziale na poszczególne sądy.

I. Skargi na przewlekłość postępowań cywilnych

1. Ile w poszczególnych latach 2010-2026 wniesiono skarg na przewlekłość postępowań cywilnych prowadzonych w sądach obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku?

2. Proszę o przedstawienie danych z podziałem na:

   • poszczególne sądy,

   • rok wniesienia skargi,

   • liczbę skarg uwzględnionych,

   • liczbę skarg oddalonych,

   • liczbę skarg pozostawionych bez rozpoznania lub zakończonych w inny sposób.

3. W ilu przypadkach, w których skarga została uwzględniona, sąd przyznał skarżącemu sumę pieniężną na podstawie przepisów ustawy o skardze na przewlekłość?

4. Jaka była łączna wartość tych kwot w poszczególnych latach oraz jaka była średnia i najwyższa kwota przyznana w danym roku?

5. Proszę o wskazanie – w miarę dostępności danych – czasu trwania postępowań, w których stwierdzono przewlekłość, oraz okresu, o jaki postępowanie przekroczyło rozsądny termin.

II. Wydatki ponoszone przez poszczególne sądy

Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy o skardze na przewlekłość, w przypadku przyznania sumy pieniężnej od Skarbu Państwa wypłaty dokonuje co do zasady sąd prowadzący postępowanie, w którym nastąpiła przewlekłość, ze środków własnych tego sądu. Ustawa przewiduje również szczególne zasady w przypadku przewlekłości występującej przed więcej niż jednym organem.

1. W jakiej łącznej wysokości poszczególne sądy obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wypłaciły w latach 2010-2026 kwoty przyznane w związku ze stwierdzeniem przewlekłości postępowań cywilnych?

2. Proszę o przedstawienie tych danych w podziale na poszczególne sądy i lata.

3. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi ewidencję takich wydatków pozwalającą ustalić, ile środków z budżetu każdego sądu przeznaczono na wypłaty związane ze stwierdzoną przewlekłością?

4. Czy wysokość tych wydatków jest analizowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości w kontekście organizacji pracy danego sądu oraz przyczyn występowania przewlekłości?

5. Czy w przypadku sądów, w których skala lub wartość wypłat z tytułu przewlekłości była szczególnie wysoka, podejmowano dodatkowe działania organizacyjne, nadzorcze lub kontrolne?

III. Przewlekłość a orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Proszę o wskazanie wszystkich spraw, w których postępowanie cywilne prowadzone w sądzie należącym do obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku było następnie przedmiotem postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, a zarzut dotyczył w szczególności nadmiernej długości postępowania lub naruszenia prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Za rok sprawy przed ETPC należy przyjąć rok wydania przez ETPC wyroku lub decyzji.

1. Proszę o przedstawienie w podziale na lata 2010-2026:

   • liczby takich spraw,

   • sygnatur skarg ETPC (w formie pozwalającej na identyfikację sprawy, bez danych osobowych stron),

   • sądu lub sądów krajowych, których postępowanie dotyczyło,

   • okresu trwania postępowania krajowego,

   • rozstrzygnięcia ETPC,

   • wysokości przyznanego zadośćuczynienia,

   • wysokości przyznanych kosztów i wydatków,

   • ewentualnych innych kwot zasądzonych przez ETPC.

2. W ilu z tych spraw skarżący wcześniej korzystał z krajowej skargi na przewlekłość?

3. W ilu przypadkach krajowy sąd wcześniej stwierdził przewlekłość i przyznał skarżącemu sumę pieniężną?

4. W jakiej wysokości kwoty zostały przyznane w Polsce w tych sprawach, a następnie w jakiej wysokości kwoty zostały przyznane przez ETPC?

5. Proszę o wskazanie, w ilu przypadkach dotyczących tego samego postępowania wystąpiło zarówno przyznanie kwoty przez sąd krajowy, jak i późniejsze przyznanie zadośćuczynienia przez ETPC.

6. Jaka była łączna wartość środków wypłaconych w takich przypadkach przez stronę polską?

IV. Wykonywanie orzeczeń krajowych dotyczących przewlekłości

1. Czy w latach 2010-2026 wystąpiły przypadki niewykonania, odmowy wykonania lub opóźnienia w wykonaniu prawomocnych orzeczeń sądów krajowych przyznających stronie sumę pieniężną w związku ze stwierdzeniem przewlekłości postępowania cywilnego w sądach obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku?

2. Jeżeli tak, proszę o podanie:

   • liczby takich przypadków,

   • wysokości należnych kwot,

   • długości opóźnienia,

   • przyczyn niewykonania lub opóźnienia,

   • działań podjętych w celu doprowadzenia do wykonania orzeczenia.

3. Czy wystąpiły przypadki, w których wierzyciel podejmował działania zmierzające do przymusowego wykonania takiego orzeczenia, w szczególności poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub wystąpienie do komornika sądowego?

4. Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich przypadków oraz sposobu ich zakończenia.

5. Czy w związku z niewykonaniem lub opóźnieniem wykonania krajowych orzeczeń dotyczących przewlekłości kierowano zawiadomienia do organów nadzorczych, dyscyplinarnych, prokuratury lub innych właściwych organów?

V. Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

1. Czy w latach 2010-2026 wystąpiły przypadki, w których kwota przyznana wyrokiem lub decyzją Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie została wypłacona uprawnionemu w terminie wynikającym z orzeczenia trybunału?

2. Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich przypadków, wysokości należnych kwot, długości opóźnienia oraz przyczyn nieterminowej wypłaty.

3. Czy wystąpiły przypadki, w których właściwa jednostka państwa odmawiała dokonania wypłaty kwoty przyznanej przez ETPC albo kwestionowała obowiązek jej wypłaty? Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich przypadków oraz sposobu ich zakończenia.

4. Czy w przypadku opóźnienia lub niewykonania obowiązku wypłaty kwoty przyznanej przez ETPC uprawniony może korzystać z jakichkolwiek krajowych środków prawnych zmierzających do przymusowego wykonania tego obowiązku? Jeżeli tak – jakich?

5. Czy odnotowano przypadki, w których osoba uprawniona do otrzymania kwoty przyznanej przez ETPC podejmowała w Polsce czynności zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności, w szczególności poprzez skierowanie sprawy do komornika sądowego?

6. Jeżeli tak, ile takich przypadków odnotowano i jaki był ich wynik?

7. Czy w przypadku opóźnienia w wykonaniu obowiązku wypłaty wynikającego z orzeczenia ETPC możliwe jest wniesienie przez uprawnionego krajowej skargi na przewlekłość postępowania dotyczącego wykonania tego obowiązku? Jeżeli nie – jakie środki prawne pozostają wówczas do jego dyspozycji?

8. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości lub Ministerstwo Spraw Zagranicznych odnotowało przypadki, w których niewykonanie lub opóźnienie wykonania orzeczenia ETPC doprowadziło do wniesienia przez uprawnionego kolejnej skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka albo innego postępowania przed organami Rady Europy?

9. Jeżeli takie przypadki wystąpiły, proszę o wskazanie ich liczby oraz przedmiotu tych postępowań (z zachowaniem pełnej anonimizacji danych osobowych).

10. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące przypadków, w których po wydaniu przez ETPC orzeczenia przyznającego skarżącemu określoną kwotę konieczne było podejmowanie dodatkowych czynności przez pełnomocnika skarżącego, sąd, Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Spraw Zagranicznych lub inną jednostkę państwa w celu doprowadzenia do wypłaty tej kwoty?

11. Czy odnotowano przypadki wypłaty kwoty przyznanej przez ETPC dopiero po upływie terminu wskazanego w wyroku lub decyzji trybunału? Jeżeli tak, proszę o wskazanie liczby takich przypadków oraz łącznej wysokości odsetek zapłaconych w związku z opóźnieniem.

VI. Działania nadzorcze i odpowiedzialność za przewlekłość

Zgodnie z art. 13 ustawy o skardze na przewlekłość, odpis orzeczenia uwzględniającego skargę dotyczącą przewlekłości postępowania sądowego jest doręczany prezesowi właściwego sądu, który jest zobowiązany do podjęcia czynności nadzoru.

1. W ilu przypadkach w latach 2010-2026 po stwierdzeniu przewlekłości podjęto czynności nadzorcze przez prezesa właściwego sądu?

2. Jakiego rodzaju czynności nadzorcze podejmowano?

3. W ilu przypadkach czynności nadzorcze doprowadziły do stwierdzenia nieprawidłowości w organizacji pracy sądu lub uchybień po stronie osób odpowiedzialnych za prowadzenie postępowania?

4. Czy prowadzono postępowania wyjaśniające, dyscyplinarne, kontrolne lub inne postępowania dotyczące przyczyn powstania przewlekłości?

5. Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich postępowań oraz ich wyników.

VII. Postępowania prokuratorskie i potencjalna odpowiedzialność za obciążenie finansowe Skarbu Państwa

Przedmiotem pytania nie jest z góry przyjęcie, że wystąpienie przewlekłości oznacza popełnienie przestępstwa lub niegospodarność. Chodzi o ustalenie, czy w przypadkach, w których przewlekłość doprowadziła do powstania obciążenia finansowego Skarbu Państwa, organy państwa badały również możliwość wystąpienia innych nieprawidłowości.

1. Czy w związku z przewlekłością postępowań cywilnych prowadzonych w sądach obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, która skutkowała obowiązkiem wypłaty środków przez Skarb Państwa, prowadzono postępowania wyjaśniające lub zawiadamiano organy ścigania?

2. Czy w takich przypadkach prowadzone były:

   • postępowania sprawdzające,

   • postępowania przygotowawcze,

   • postępowania dotyczące możliwości popełnienia przestępstwa,

   • postępowania w sprawie ewentualnego naruszenia obowiązków służbowych,

   • inne postępowania dotyczące odpowiedzialności osób, których działania lub zaniechania mogły mieć wpływ na powstanie przewlekłości?

3. Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich postępowań (bez ujawniania danych osobowych) wraz z informacją o ich wyniku, w szczególności czy:

   • odmówiono wszczęcia,

   • umorzono postępowanie,

   • stwierdzono nieprawidłowości,

   • skierowano akt oskarżenia,

   • zastosowano inne środki przewidziane prawem.

4. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi analizę przypadków, w których wieloletnia przewlekłość postępowania doprowadziła do zwiększenia zobowiązań Skarbu Państwa, w szczególności poprzez konieczność wypłaty sumy pieniężnej w kraju, zadośćuczynienia lub odszkodowania przyznanego przez ETPC, kosztów i wydatków albo odsetek?

5. Czy w ramach takich analiz bada się, czy określone działania lub zaniechania osób odpowiedzialnych za organizację lub prowadzenie postępowania przyczyniły się do powstania tego obciążenia finansowego?

6. Czy w przypadkach stwierdzenia nieprawidłowości podejmowano działania zmierzające do odzyskania środków wypłaconych przez Skarb Państwa, jeżeli przepisy prawa przewidywały możliwość dochodzenia takiej odpowiedzialności?

VIII. Zestawienie zbiorcze

1. Proszę o przygotowanie – w zakresie, w jakim pozwalają na to posiadane przez ministerstwo dane – pełnego, zanonimizowanego zestawienia spraw dotyczących przewlekłości postępowań cywilnych prowadzonych w sądach obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, obejmującego w szczególności:

   • rok,

   • sąd,

   • rodzaj postępowania cywilnego,

   • okres trwania postępowania,

   • informację o wniesieniu skargi na przewlekłość,

   • wynik skargi,

   • wysokość kwoty przyznanej przez sąd krajowy,

   • sąd dokonujący wypłaty,

   • informację o ewentualnym postępowaniu przed ETPC,

   • rok wydania orzeczenia ETPC,

   • wysokość kwoty przyznanej przez ETPC,

   • wysokość kosztów i wydatków przyznanych przez ETPC,

   • ewentualne odsetki,

   • informację o terminowości wypłaty,

   • informację o ewentualnych czynnościach egzekucyjnych,

   • informację o czynnościach nadzorczych,

   • informację o ewentualnych postępowaniach wyjaśniających, dyscyplinarnych lub prokuratorskich.

Zestawienie powinno być w pełni pozbawione danych pozwalających na identyfikację osób fizycznych. Jednocześnie proszę o zachowanie oznaczeń pozwalających na powiązanie informacji dotyczących tego samego postępowania krajowego z późniejszym postępowaniem przed ETPC.

1. Jeżeli Ministerstwo Sprawiedliwości nie dysponuje wszystkimi wskazanymi powyżej informacjami, proszę o wskazanie: a) które dane znajdują się w posiadaniu Ministerstwa Sprawiedliwości, b) które dane znajdują się w posiadaniu Ministerstwa Spraw Zagranicznych, c) które dane znajdują się w posiadaniu sądów lub innych jednostek sektora finansów publicznych, d) w jakich systemach, rejestrach lub zbiorach dane te są gromadzone, e) który organ jest właściwy do udostępnienia brakujących informacji.

2. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi lub zamierza prowadzić systemowe zestawienie kosztów finansowych związanych z przewlekłością postępowań sądowych, obejmujące zarówno kwoty wypłacane na podstawie krajowej ustawy o skardze na przewlekłość, jak i koszty wynikające z późniejszych postępowań przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka?

Proszę o udzielenie odpowiedzi w formie umożliwiającej dalszą analizę danych (preferowany format tabelaryczny).

Z poważaniem

Michał Kowalski

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej