Interpelacja w sprawie jakości procedur weryfikacji rozpraw doktorskich na przykładzie rozprawy doktorskiej Jakuba Wiecha

Szanowny Panie Ministrze,

do opinii publicznej dotarły informacje dotyczące rozprawy doktorskiej mgr. Jakuba Wiecha pt. „Wpływ instytucji i prawa Unii Europejskiej na bezpieczeństwo rynku gazu ziemnego w Polsce w latach 2004–2019”, przygotowanej na Uniwersytecie Warszawskim.

W piątek 25 września 2026 r. Ośrodek Studiów Wschodnich poinformował publicznie, że w rozprawie znalazły się fragmenty wcześniejszych analiz ekspertów OSW – wykorzystane, według ośrodka, bez zmian i bez podania źródła. OSW wskazał, że chodzi łącznie o około 2,5 proc. objętości rozprawy, opublikował zestawienie porównawcze i poinformował o skierowaniu pisma w tej sprawie do Uniwersytetu Warszawskiego. Odsetek 2,5 proc. jest szacunkiem OSW, a nie ustaleniem uczelni ani organu prowadzącego postępowanie.

Jakub Wiech przyznał publicznie, że we wskazanych miejscach zabrakło właściwego oznaczenia źródła. Wskazał, że było to wynikiem błędu, a nie celowego działania, oraz że w innych miejscach rozprawy powołuje się na analizy OSW. Jednocześnie podał, że zarzuty dotyczące tych fragmentów zostały przekazane komisji doktorskiej na kilka dni przed obroną i że odniósł się do nich w trakcie obrony. Publiczny komunikat OSW jest późniejszy niż obrona. Wiech poinformował także, że rozprawa została poddana badaniu w Jednolitym Systemie Antyplagiatowym, promotor zaakceptował wynik tego badania bez zgłaszania uwag, a sam Wiech nie miał przed obroną dostępu do raportu i wystąpił o niego do promotora dopiero po obronie. Nie jest publicznie znane, czy i w jakim zakresie fragmenty wskazane przez OSW zostały wykazane w raporcie JSA.

Obrona odbyła się 21 września 2026 r. na Uniwersytecie Warszawskim. Z publicznie dostępnych informacji, w tym z relacji samego doktoranta, wynika, że rozprawa miała wcześniej trzy pozytywne recenzje i została dopuszczona do obrony. W głosowaniu komisji trzy osoby opowiedziały się za przyjęciem uchwały w sprawie nadania stopnia, trzy przeciw, a cztery wstrzymały się od głosu. Komisja nie zarekomendowała zatem nadania stopnia. Nie jest to jeszcze decyzja o odmowie nadania stopnia: zgodnie z procedurą rozstrzygnięcie należy do rady dyscypliny. Doktorant zapowiedział, że nie zamierza korzystać ze ścieżki odwoławczej.

Sprawa budzi zainteresowanie nie tylko ze względu na konkretną rozprawę, ale także z punktu widzenia wiarygodności procedur kontroli oryginalności prac naukowych. Od 2019 r. rozprawy doktorskie są badane w JSA. Ministerstwo wskazuje, że raport nie przesądza o plagiacie, lecz wspiera promotora i osoby oceniające pracę. W tej sprawie pozostaje do wyjaśnienia, czy zostały użyte prawidłowo mechanizmy przewidziane prawem: badanie JSA, ocena raportu przez promotora, recenzje oraz przebieg obrony. Dotyczy to zarówno pytania, czy JSA wykazał zbieżności wskazane następnie przez OSW, jak i pytania, dlaczego – jeżeli je wykazał – nie doprowadziło to do wyjaśnienia lub zwrotu pracy do poprawy przed dopuszczeniem do obrony.

Nie przesądzam, czy w przypadku tej rozprawy doszło do plagiatu w rozumieniu przepisów. Ustalenia wymaga przebieg kontroli oraz to, czy obecne narzędzia i praktyka ich stosowania wystarczająco wychwytują nieoznaczone zapożyczenia z publicznie dostępnych analiz, raportów i publikacji eksperckich.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego posiada wiedzę o sprawie rozprawy doktorskiej Jakuba Wiecha oraz o piśmie Ośrodka Studiów Wschodnich skierowanym do Uniwersytetu Warszawskiego?
2. Czy ministerstwo zamierza zwrócić się do Uniwersytetu Warszawskiego o informacje dotyczące przebiegu postępowania: badania JSA, oceny raportu przez promotora, recenzji, dopuszczenia do obrony oraz głosowania komisji i dalszego biegu sprawy przed radą dyscypliny?
3. Czy ministerstwo wystąpi do Uniwersytetu Warszawskiego oraz do podmiotu prowadzącego Jednolity System Antyplagiatowy o informację, czy rozprawa została zbadana w JSA, a jeżeli tak: kiedy przeprowadzono badanie, jaki był wynik i poziom podobieństwa, jakie źródła wskazano oraz czy w raporcie znalazły się fragmenty odpowiadające materiałom OSW opublikowanym wcześniej?
4. Czy ministerstwo zamierza wyjaśnić obie możliwe przyczyny braku wcześniejszego rozstrzygnięcia tej kwestii: niewykazanie przez JSA podobieństw wskazanych przez OSW albo wykazanie ich przy jednoczesnym braku zwrotu pracy do poprawy i akceptacji wyniku przez promotora?
5. Czy w ocenie ministerstwa obecne działanie JSA zapewnia wystarczającą skuteczność w wykrywaniu nieoznaczonych zapożyczeń z analiz, raportów i publikacji eksperckich dostępnych w Internecie, w tym na stronach instytucji publicznych?
6. Czy ministerstwo dysponuje informacjami o przypadkach, w których JSA nie wykazał istotnych podobieństw tekstowych ujawnionych następnie w wyniku porównania ręcznego?
7. Czy ministerstwo planuje audyt skuteczności JSA, w szczególności wobec rozpraw doktorskich i źródeł spoza repozytorium prac dyplomowych? Czy ministerstwo przedstawi informacje o skuteczności JSA: liczbie rozpraw doktorskich poddanych badaniu, liczbie przypadków istotnych nieoznaczonych zapożyczeń oraz liczbie postępowań wyjaśniających wszczętych po badaniu?
8. Czy ministerstwo zamierza zbadać praktykę uczelni przy interpretacji raportów JSA, w tym obowiązek promotora oceny wskazanych podobieństw przed dopuszczeniem rozprawy do obrony?
9. Czy ministerstwo uważa za wystarczające obecne przepisy o odpowiedzialności promotora, recenzentów i organów podmiotu doktoryzującego za dopuszczenie do obrony rozprawy zawierającej nieoznaczone zapożyczenia? Jeśli nie, to czy ministerstwo zamierza poszerzyć obowiązki promotorów i recenzentów w zakresie weryfikacji oryginalności rozpraw doktorskich?
10. Czy ministerstwo rozważa obowiązek udostępniania kandydatowi do stopnia doktora raportu JSA przed obroną, tak aby mógł odnieść się do wskazanych podobieństw? Jaka jest obecnie praktyka w postępowaniach doktorskich na tle prac dyplomowych?
11. Czy ministerstwo uznaje, że promotor jest już obowiązany do ręcznej weryfikacji istotnych fragmentów wskazanych przez JSA, a jeżeli tak, czy praktyka to potwierdza i czy przepis wymaga doprecyzowania?
12. Czy ministerstwo zamierza ocenić, czy obecny model kontroli rozpraw doktorskich dostatecznie chroni prawa autorskie instytucji publicznych, takich jak Ośrodek Studiów Wschodnich, oraz autorów ich analiz?
13. Czy ministerstwo zamierza odnieść się do publicznej dyskusji o jakości procedur doktorskich i wiarygodności kontroli oryginalności, wywołanej tą sprawą?
14. Czy opisany przypadek powinien, zdaniem ministerstwa, stać się podstawą przeglądu procedur w szkolnictwie wyższym, tak aby standardy rzetelności naukowej były jednolite i skuteczne?

Z wyrazami szacunku

dr Tomasz Rzymkowski