Interpelacja w sprawie uznawania litewskiej matury z języka polskiego przez polskie uczelnie

Szanowny Panie Ministrze,

podczas niedawnej wizyty na Litwie mieszkający tam Polacy przekazali mi, że państwowa matura z języka polskiego, przywrócona w szkołach polskiej mniejszości, nie jest uznawana przez część polskich uczelni. Skutkiem tego ma być obowiązek dodatkowego egzaminu ze znajomości języka polskiego przy rekrutacji na studia prowadzone po polsku.

Egzamin ten ma rangę państwową od decyzji minister oświaty Litwy Jurgity Šiugždinienė z listopada 2021 r., podjętej po rozmowach ze stroną polską, w tym z ówczesnym wiceministrem w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Szymonem Szynkowskim vel Sękiem i ówczesnym wiceministrem edukacji i nauki w mojej osobie. Pierwszy taki egzamin odbył się w czerwcu 2024 r. Przez poprzednie ćwierć wieku polski był na Litwie tylko egzaminem szkolnym i nie liczył się przy rekrutacji. Przywrócenie matury państwowej było wspólnym skutkiem wieloletnich starań polskiej społeczności na Litwie oraz zabiegów strony polskiej, w których uczestniczyłem.

Sygnał o nieuznawaniu tej matury znajduje potwierdzenie w dotychczasowej praktyce. W 2024 r. sprawą zajmowała się Ambasada RP w Wilnie, a Ministerstwo Spraw Zagranicznych wskazało, że właściwy jest resort nauki. W 2025 r. część uczelni żądała zaświadczenia o znajomości języka polskiego co najmniej na poziomie B2. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyjaśniało, że obowiązek dokumentu na poziomie B2 dotyczy cudzoziemców spoza Unii Europejskiej, a nie obywateli Litwy, oraz że w czerwcu 2025 r. skierowało do rektorów rekomendację, by nie wymagać dodatkowego potwierdzenia od osób polskiego pochodzenia będących obywatelami UE, jeżeli na świadectwie mają ocenę z języka polskiego. Rekomendacja nie jest wiążąca: warunki rekrutacji ustala uczelnia.

9 czerwca 2026 r. weszła w życie poprawka do ustawy o języku polskim. Zgodnie z nią cudzoziemiec, który ukończył szkołę w systemie oświaty innego państwa prowadzącą nauczanie języka polskiego i innych przedmiotów po polsku, ma wykształcenie średnie oraz świadectwo odpowiadające świadectwu dojrzałości z wynikiem egzaminu z języka polskiego, posiada znajomość języka polskiego na poziomie B2. Mimo tej poprawki, jeszcze w lipcu 2026 r. organizacje rodziców polskich szkół na Litwie informowały, że część uczelni nadal żąda dodatkowego egzaminu i że trzeba im przesyłać treść nowelizacji. Jeżeli tak jest, sens przywróconej matury zostaje po stronie polskiej podważony.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego potwierdza, że po 9 czerwca 2026 r. część uczelni nadal wymaga od absolwentów polskich szkół na Litwie dodatkowego egzaminu lub certyfikatu znajomości języka polskiego, mimo państwowej matury z tego języka?
2. Które uczelnie w rekrutacji na rok akademicki 2025/2026 i 2026/2027 wymagały takiego egzaminu albo certyfikatu od kandydatów z Litwy mających na świadectwie wynik matury z języka polskiego?
3. Dlaczego rekomendacja z czerwca 2025 r. nie została zastąpiona przepisem wiążącym uczelnie, skoro autonomia rekrutacyjna pozwalała ten wymóg utrzymywać?
4. Czy ministerstwo poinformowało rektorów o wejściu w życie poprawki i czy sprawdziło, które uchwały rekrutacyjne są z nią sprzeczne?
5. Jakie działania ministerstwo podejmie, jeżeli uczelnie nadal będą żądać egzaminu: zmianę rozporządzenia, wiążącą wytyczną, zmianę ustawy o szkolnictwie wyższym czy indywidualne interwencje?
6. W jakim terminie absolwent polskiej szkoły na Litwie z wynikiem państwowej matury z języka polskiego będzie mógł aplikować na studia po polsku bez dodatkowego egzaminu językowego?
7. Czy analogiczny problem dotyczy absolwentów szkół polskich na Łotwie i w innych państwach Unii Europejskiej, i czy poprawka obejmuje także ich?
8. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego uzgodni z ministrem spraw zagranicznych i ministrem edukacji jednolitą informację dla polskich szkół na Litwie oraz dla komisji rekrutacyjnych, tak aby kandydat nie musiał sam dowodzić treści polskiej ustawy?

Z poważaniem

dr Tomasz Rzymkowski